Hoxe 19 alumnos de bacheralato do IES Saturnino Montojo, realizaron un percorrido polos ceos do inverno a través do programa Stellarium, continuando cunha presentación informática e rematando cunha sesión de preguntas sobre os misterios dos nosos ceos.
Protuberancia solar, intantaneas do día 02 de febreiro de 2.010 as 10:20 TU, dende Ferrol (Coruña)
PUNTEIROS CELESTES
A FERVENZA DE KEMBLE
Unha das zonas máis áridas do ceo, debido á falta de estrelas brillantes, é acomprendida dentro do cadrado formado polas estrelas Polar (Osa Maior), Capella(Auriga), Seguín (Casiopea) e Muscida (Osa Maior). No seu interior atópase aconstelación de Camelopardalis (O Camelo ou A Xirafa), pouco conspicua edifícil de identificar. A súa estrela máis brillante é Beta Camelopardalis, queapenas alcanza a cuarta magnitude. Ten uns poucos cúmulos abertos, pero ten unobxecto de ceo profundo visible con prismáticos, un asterismo coñecido como AFervenza de Kemble.
Recibe este nome en honra ao home que por primeira vez observouna, ofranciscano Lucien J. Kemble, un astrónomo afeccionado canadense, que en 1980escribiu a Walter Scott (da revista Sky and Telescope), comunicandolle queatopara unha fermosa fervenza de débiles estrelas caendo desde o noroeste ata ocúmulo aberto NGC 1502 na constelación de Camelopardalis, mentras estudaba océo cúns prismáticos de 7x35. Walter Scott decidiu nomear ao asterismo como aFervenza de Kemble, e desde entón coñécese con este nome.
Este asterismo esta formado por unhas20 estrelas case aliñadas, entre a sexta e a novena magnitude cunha de cinco nomedio, abarcando estre 2,5 e 3 graos de arco, é dicir unhas cinco lúas cheas.Móstranse como nunha cadea na mesma dirección que a Via Láctea.
Para localizala usaremos a constelación de Casiopea, uniremos as estrelas Caph(Beta Cassiopeiae) con Seguin (Epsilón Cassiopeiae) e prolongaremos esta rectaoutro tanto como a distáncia que separa ás dúas estrelas, e levaranosdirectamente ao comezo da Fervenza de Kemble, no centro da mesma atoparémonoscoa estrela máis brillante do grupo HIP 1805 ou SAO 12968 de magnitude 4,95,finaliza no cúmulo aberto NGC 1502.
Uns simples prismáticos permitirannosgozar dun espazo de ceo pouco coñecido, pero con sorpresas ocultas.
Texto: Paulino Gasalla
EFEMERIDES DE FEBREIRO 2010
AS CONSTELACIONS E ASESTRELAS
Referíndonos á media noitedo día 15 de febreiro e cara ao norte subindo e a media altura a Osa Maior ecomenzando a subir Draco, Lince casi na súa máxima altura, comenza a baixarAuriga, Camelopardalis e Perseo a media altura, xa moi baixa Casiopea e nohorizonte Cefeo. Cara ao sur preside o céo de febreiro Xéminis, baixo dela CanisMinor, Monoceros e Canis Maior, subindo Cancer e a cabeza da Hydra, baixando Orión.Carao leste, Leo xa dirixíndose a ocupar a súa posición preminente na primavera, subindoComa Venenice, no horizonte Virgo, Crater eBootes . Cara ó oeste xa moi baixaTauro e Aries, no horizonte Cetus e Piscis.
PLANETAS:
Saturno en virgo magnitude0,7. Marte en Cancer magnitude -1,1, Mercurio en Capricornio magnitude –1,4, Uranoen Piscis magnitude 5,9, Venus en Acuario magnitude –3,9, Xupiter en Acuario magnitude–2,0.
CHOIVAS DE ESTRELAS:
Continuan connosco as AlfaCentauridas cun máximo de 6 por hora o día 8. O día 25 comenzan as GammaNormidas.
A LÚA:
Cuarto Minguante o día 5 ás 23:48, Lúa Nova o día 14 a 02:51.
Cuarto Crecente o día 22 ás 00:42. Lúa Chea o día 28 ás 16:38 (horas UTC).COMETAS:Tan só o C/2007 Q3 (SidingSpring)en Bootes e con magnitude 9 pode ser visible. Os demais teñen magnitudesmoi grandes que os fan difícilmente observables.
OUTRAS EFEMÉRIDES:
Día 2 : A Lúa e Saturno moipróximos.
Día 14: A Lúa e Venus moipróximos.
Día 15: A Lúa e Xúpiter moipróximos.
Día 17: Venus e Xúpiter moipróximos.
Día 23: Aniversario (1987)da aparición da Supernova 1987A na Gran
Nube de Magallanes.
Día 26: A lúa e Marte moipróximos.
NOTA: CAULUM (o Cincel), Trátasedunha constelación das creadas por Nicolas Lacaille en 1752, é moi pequena econ estrelas de magnitude inferior a 4. Representa a ferramenta do escultor, etamén foi chamada Scalptorium, e no seculo XX tentouse cambiar o nome polo dePraxiteles, pero non prosperou. A sua estrela mais importante é ALFA CAELI,unha binaria composta por una estrela amarela e outra vermella, con unhamagnitude conxunta de 4,4.
Texto: Paulino Gasalla
Publicado no suplemento "Nordesía" do Diario de Ferrol do día 31 de xaneiro de 2.010
21 rapaces de 6º de primaria do colexio Belén de Ferrol achegáronse a Reciclaterra para saber un pouco máis sobre astronomía. As condicións meteorolóxicas foron totalmente adversas, dende uns ceos totalmente cubertos e unhas teboadas, que impedian a observación polo que relizouse unha presentación informática para amosar os ceos de inverno, tamén có programa Stellarium (simulador astronómico), realizouse unha viaxe polo máis chamativo dos nosos ceos.
Alumnos de 3º de primaria do colexio Belén, viñeron o día 21 de xaneiro de 2.010, para coñecer un pouco máis as estrelas do ceo. Aínda que estivo bastante pechado de nubes polo que a meirande parte da actividade realizouse na aula de Reciclaterra cunha presentación informatica amosando os ceos desta época do ano, tamén houbo a oportunidade de ver a Lúa entre uns claros, así como Casiopea, o Cisne e a Lira, tamén amosouse a Estrela Polar.
CUADRANTIDAS 2010
Xunto coas Xemínidas do més de decembro,as Cuadrántidas, son as choivas de estrelas máis intensas do ano, aínda que asdatas de obserbación no hemisfério norte, fanas coincidir na maioría dasocasións con ceos cubertos.
As cuadrántidas 2010 comezan o 28 dedecembro de 2009, ata o 13 de xaneiro. O radiante atópase situado entre asconstelacións de Bootes, Osa Maior, Draco e Hercules. O máximo terá lugar o día3 ás 19:00 Tempo Universal, é dicir ás 20:00 hora oficial, o que non nos permitirá,aínda que as condicións metereológicas sexan adecuadas, un bo espectáculo xaque a constelación de Bootes non sae ata as 24 horas e a Lúa acompáñanos desdeas 22 horas. No entanto desde o crepusculo, todos os meteorítos que salgan endirección norte, poderán ser observados.
As cuadrántidas son unha choiva demeteoros estraña. A primeira vez que alguén se deu conta da presenza dasCuadrántidas foi entre 1820 e 1830. os astrónomos buscaron durante moito tempoo cometa que orixinaba ás Cuadrántidas sen resultados. En 1990 suxeriuse quepoderían ter a súa orixe no cometa 96P/Machholz, pero finalmente, no 2003, unastrónomo chamado Peter Jenniskens do laboratorio Ames Research Center da NASA,atopou evidencias de que as cuadrántidas proveñen do asteroide 2003 EH1, unasteroide que probablemente formou parte dun cometa visto desde China, Korea eXapón en 1490 e 1491, quizais ese cometa rompeu, e algúns pedazos convertéronsenos meteoroides que dan orixe ás Cuadrántidas. A Terra cruza a órbita de 2003EH1 formando un ángulo perpendicular, o cal explica a brevidade desta choiva demeteoros.
As cuadrántidas toman o seu nome dunhaantiga constelación, " Quadrans Muralis " o Cuadrante Mural, creadapor Joseph Lalande en 1795, definida nos atlas estelares do século XIX, esituada entre Draco e Bootes. Foi suprimida dos atlas estelares cando en 1922 aUnión Astronómica Internacional actualizou o mapa de constelacións quedando tansó as 88 constelacións actuais. O feito de que se conserve o nome deCuadrántidas, é debido a que foi o primeiro nome que se lles deu, e xa existeoutra choiva de estrelas coñecida co nome de Bootidas.
Este ano se as condicións atmosféricasacompáñannos poderemos ver un interesante espectáculo.
Texto: Paulino Gasalla
EFEMERIDES DE XANEIRO 2010
AS CONSTELACIONS E AS ESTRELAS
Referíndonos ao día 15 de xaneiro ás 24:00 horas e cara ó norte, a media alturaa Osa Maior, alta o Lince, no zenit Auriga, comenzan a baixar Camelopardalis ePerseo, a media altura Casiopea, chegando ao horizonte Cefeo, no horizonteDraco. Cara ao sur na sua máxima altura Orión, Baixo dela Lepus, Columba eCanis Maior, no Horizonte Circinus, Pupis e Horologium. Cara ao leste subindo exa moi altas Xeminis e Canis Minor, baixo delas Cancer e Leo, saindo polohorizonte Virgo. Cara ao oeste e baixando Tauro, moi baixa Cetus e casi nohorizonte Piscis e Pegaso.
PLANETAS:
Marte en Cancer magnitude -1,3. Saturno en Virgomagnitude 0,8. Venus en Capricornio magnitude -3,9. Xupiter en Acuario manitude-2,1. Mercurio en Saxitario magnitude -1,9. Urano en Piscis magnitude 5,9.
CHOIVAS DE ESTRELAS:
Continuan con nos as Coma Berenícidasata o día 23. As Cuadrántidas ata o día 13, cún máximo de 120 o día 3. O día 28 comenzanas Alfa Centauridas.
A LUACuarto Minguante o día 7 ás 10:40.
Lúa Nova o día 15 ás 07:11.
Cuarto Crecente o día 23 ás 10:53.
Lúa Chea o día 30 ás 06:17.ECLIPSES:O día 15 eclipse anular de Sol, visible en Asia e gran parte de Africa.
A franxa de anularidade atravesará o centro de Africa, sur de India,
Birmania e China.
COMETAS:
Socometa C/2007 Q3 (Siding Spring) enBootes con magnitude 9 e visible cún telescopio pequeno. Osdemais cometas neste més teñen magnitudes que os fán difícilmente observables.
OUTRAS EFEMÉRIDES:
Día 3: Máximo da choiva de meteoros Quadrántidas cunha media de 120 meteoritos visibles porhora, A Lua e Marte moi próximos.
Día 6: A Lua e Saturno moi próximas.
Día 7: Galileo Galilei descobre os satélitesnaturais de Júpiter Io, Europa e Callisto (1609).
Día 8: En 1642 morre arrestado no seu domicilio deFlorencia, Galileo Galilei. Ata o 31 de outubro de 1992 a Santa Sé nonrecoñeceu o seu erro ao condenalo en 1633.
Día 13: En 1609 Galileo descubre o satélite deXupiter Ganymedes.
Día 15: Eclipse anular de Sol. É visible en Asia egran parte de Africa.
Día 18: A Lua e Xúpiter moi próximos.
Día 30: A Lúa e Marte moi próximos.
NOTA: HOROLOGIUM, o Reloxo, é unha dasconstelacións creadas polo abade Nicolás Lacaille, utilizou para iso un grupode estrelas próximas ao final da constelación de Erídano preto da súa estrelaAchernar. O seu primeiro nome era Horologium Oscilatorium (o reloxo depéndulo). Sábese que durante algún tempo foi coñecida como Horoscopium. A súaestrela máis importante é Alfa Horologii, de cor amarela e magnitude 3,9.
Texto:Paulino Gasalla
Publicado no Nordesía do "Diarío de Ferrol" o día 27 de nadal de 2.009
O día 17 de nadal de 2.009, con 4ºC de temperatura o rapaces do Colexio Belén asistiron a Reciclaterra para coñecer os ceos de inverno e esta vez en todo o seu esplendor, disfrutouse dunha noite totalmente despexada e con moi boa visibilidade. Comezouse recoñecendo o ceo a simple vista recoñecendo a distintas constelación, asterismos, e estrelas; coa estrela Polar fíxose unha especial atención para localizala. Continuo a observación dende o telescopio de Xúpiter e os seus satélites visibles, a nebulosa de Dumbell, o dobre cúmulo de Perseo, e a estrela Albireo así como M81 e M82, tamén puidose ver o paso de varios satélites artificiais e en especial o destello dun Iridium e puídose obsrvar algunha estrela fugaz da Xemínidas.
Alumos do colexio Belén de Ferrol, poideron observar a través do telescópio a Xúpiter e as catro lúas galileanas, M57 a nebulosa do anel, a Pleiades a nebulosa de Dumbell e a estrela Albireo, a pesares de que non estivo todo o ceo despexado e isto impedir ver a Osa Maior si puidose ver Casiopea, o Cisne, Águia e Lira. Puidose observar o paso de varios satélites artificiais, para rematar amosouse a contaminación lumínica que provocan as luces das cidades de Ferrol e Coruña.
O 2º de ESO do IES de Canido, estivo o día 3 de nadal de 2.009 en Reciclaterra para coñecer o universo. Por mor de atoparse o ceo con nubes, no se poido realizar a observación astronómica, polo que realizouse unha proxección informática amosando os ceos correspondentes a esta época do ano así como os obxectos máis subliñables, asemade déronse respostas a preguntas que os alumnos facian, para tentar facer intelixibles moitas das palabras e conceptos sobre a astronomía.
XEMINIDAS 2009
A pesar da fama das Perseidas e asLeónidas, este ano a choiva de estrelas con maior intensidade son as Xemínidas.Comezarán o día 3 de decembro, ata o día 19. O máximo terá lugar na noite do 13ao 14, e espérase unha taxa horaria zenital (ZHR) de 120 por hora.
O seu radiante atópase ao norte da constelación de Xéminis, son uns meteoros demoderada velocidade. Non adoitan deixar rastros moi brillantes, pero os que ofan son de gran intensidade, e comunmente en cores amarelo, verde ou azul.
As Xemínidas non son estrelas fugaces ordinarias. Mentres que a maioría daschoivas de estrelas teñen as súas orixes en cometas, as Xemínidas proveñen dunasteroide próximo á Terra chamado Phaethon 3200, descuberto en 1983. Pero osasteroides non adoitan eyectar po cara ao espazo, polo que se supón que uncometa chocou con outro asteroide na antigüidade, o que podería crear unha nubede po e rocas que siga a Phaethon na súa órbita, que é moi elíptica, osea comoa dun cometa, e leva ao asteroide moi preto do Sol, o dobre de cerca queMercurio. Cada 1,4 anos, Phaethon introdúcese no sistema solar interno, onde acalor do Sol podería facilmente reducir un cometa importante ao esqueletorochoso que vemos hoxe.
O asteroide Phaethon 3200 esta catalogado como un "PHA" é dicir unasteroide potencialmente perigoso, cuxo camiño pasa a tan só 3 millóns dequilómetros da órbita terrestre, mide 5 quilómetros de ancho e pode ser vistocon telescopios pequenos.
As Xemínidas foron observadas por primeira vez fai 150 anos, durante a GuerraCivil americana, e desde entón estiveron connosco. Se as condiciónsmetereológicas acompáñannos poderemos ver un gran espectáculo.
Paulino Gasalla
EFEMERIDES NADAL 2009
AS CONSTELACIONS E AS ESTRELAS
Referíndonos ao día 15 ás 24:00 horas. Cara ó norte, Perseo e Camelopardalisaltas no ceo, Baixando Casiopea, a media ltura Cefeo, no horizonte Draco,Subindo a Osa Maior, que ocupa casi todo o ceo do norte, moi alta o Lince. Cara ao sur Tauro preside o ceo doNadal, baixo dela Eridano, Subindo Orión e Lepus xa se atopan moi altas, CanisMaior un pouco sobre o horizonte, baixando Cetus e no horizonte Fornax. Cara aoeste Moi alta Auriga, e baixo dela Xeminis, a media altura Canis Minor eCancer, no horizonte Leo e Hidra. Cara ao oeste xa baixando Aries, a mediaaltura Piscis e Andromeda e Pegaso, parte de Acuario baixo o horizonte.
PLANETAS:
Saturno en Virgo con magnitude 0,9. Marte en Leo e magnitude -0,8. Venus en Ofiucocon magnitude –3,9. Xupiter en Capricornio magnitude -2,2. Mercurio en Saxitarioe magnitude -2,1. Urano en Piscis con magnitude 5,8.
CHOIVAS DE ESTRELAS:
Continuan con nos as SigmaHydridas ata o día 28, cun máximo de 3 por hora o día 9. Tamén ás Phoenicidasde Nadal ata o día 9, cún máximo de variable o día 6. Comenzan o día 1 asPupidas Velidas ata o día 15, cún máximo de 10 por hora o día 7. O día 3 comenzanas Xeminidas ata o día 19, cún máximo de 120 por hora o día 14. O día 6 comenzanas Monocerótidas ata o día 20, cun máximo de 2 por hora o día 7. O día 16comenzan as Ursidas ata o día 25, cuún máximo de 10 por hora o día 22. O día 10comenzan as Coma Berenicidas ata o mes de xaneiro, cún máximo de 5 por hora odía 19.
A LÚA: Lúa Chea o día 12 ás 07:30.Cuarto Minguante o día 9 ás 00:13. Lúa Nova o día 16 ás 12:02. Cuarto Crecenteo día 24 ás 17:36. Lúa Chea o día 31 as 19:13
COMETAS:
O 88P/Howell será visible conmagnitude 9 na constelación de Capricornio. O C/2007 Q3 (Siding Spring) na constelación de Comma Berenice conmagnitude 9. C/2006 W3 (Christensen)en Saxitario con magnitude 9. Os demais teñen magnitudes superiores a 10 poloque son dificilmente observables.
OUTRAS EFEMÉRIDES:
Día 6: A Lua e Marte moipróximos.
Día 9: A Lúa e Saturnobastante próximos.
Día 13: Máximo da choivade estrelas Xéminidas, pode ser un bo espectáculo xa que se espera unhas 120por hora.
Día 15: A Lua e Venusmoi próximos, no mencer.
Día 18: A Lúa e Mercuriomoi próximos.
Día 20: En 1996 morreu ogran astrofisico Carl Sagan.
Día 21: As 10:47 TUComenza o inverno. A Lúa e Xupiter bastante próximos.
Día 29: Excelenteconxunción da Lúa coas Pleiades.
Día 31: A Lua e Venusmoi próximos.
NOTA: FORNAX(o Forno) Éunha das constelacións creadas por Nocilas Lacaille en 1752. O seu nomeorixinal era Fornax Chemica (o forno químico). Foi dedicada ao quimico francésAntoine Lavoisier. As súas estrelas son de cuarta e quinta magnitude. A máisimportante é FORMACIS, de cor amarela e magnitude 3,8. Trátase dunha estrelabinaria a 46 anos luz do Sol.
Texto: Paulino Gasalla
------------------------------------------------------------------------------------------------
Publicado no NORDESÍA do DIARIO DE FERROL do día 29 de novembro de 2.009 na páxina 20
O día 26 de novembro de 2.009, o 2º da ESO 1 estivo en reciclaterra, para achegarse ós ceos de inverno, a pesares de ter os ceos cubertos e en constante ameaza de chuvia, púxose o telescopio para ver a Lúa e os seus cráteres, o resto da actividade realizouse na aula de Reciclaterra, donde fíxose unha exposición informática sobre os ceos de inverno así como os obxectos máis subliñable visibles. Na actividade estivo a facer unha reportaxe sobre a actividade a Televisión de Galicia.
O día 19 de novembro de 2.009 o IES de Canido da 1 de ESO estivo en reciclaterra iniciandose no mundo da astronomía: a pesares de que o ceo estaba case coberto, o case premitiunos ver Xúpiter e as súas catro lúas galileanas, tamén puideronse definir as constelacións de Cisne, Lira e Águia que conforman o triángulo de verán, e noutro intre puidose amosar Casiopea. Rematou coa representación informática dos ceos de inverno así como destacando polo miudo o máis subliñable.
Nos acompañaron dous periodistas do xornal El País, realizando unha tira de fotografias e unha entrevista tanto a organizadores da actividade e a o profesor e alumnos do Instituto.
REPORTAJE
Los aprendices de Galileo
La Sociedade Galega de Historia Natural enseña a los escolaresde Ferrollos secretos del universo en el Año Internacional de la Astronomía
LORENA BUSTABAD - Ferrol - 22/11/2009
Desde Mougá, a las afueras de Ferrol,en los días claros se pueden ver los acantilados del cabo Ortegal. Por lasnoches, cuatro lunas de Júpiter. Cada semana, la Sociedad Galega de HistoriaNatural (SGHN) de Ferrol pone su gigantesco telescopio al servicio de los ojosmás curiosos para mostrar a los escolares las maravillas del universo nocturno.Forma parte del programa de actividades con el que esta pequeña entidadcultural y ecologista quiere celebrar este Año Internacional de la Astronomíaque conmemora los descubrimientos de Galileo Galilei. Hace 399 años, una nochede enero, este astrónomo italiano dirigió su telescopio casero hacia el cielode Venecia. Contó cuatro lunas orbitando alrededor de Júpiter y las bautizócomo Ío, Europa, Calixto y Ganímedes, conocidas como los satélites galileanos.De su observación, dedujo que la Tierra giraba alrededor del Sol y no al revéscomo se creía. Este descubrimiento fue su condena. La Inquisición lo sentenciópor hereje a vivir en silencio y bajo arresto domiciliario sus últimos años.
A los niños les interesasaber más sobre el horóscopo y los astros
Sequedan atónitos al saber que el sol se apagará dentro de millones de años
Cuatro siglos después, un grupo de 18alumnos de 1º de la ESO del IES de Canido localizaron y observaronentusiasmados el baile de los mismos cuatro astros que avistó Galileo en 1610.Hoy, al planeta anaranjado se le conocen 63 satélites. Con el telescopio de laSGHN sólo se ven con claridad los de Galileo. Cuatro puntos brillantescolocados alrededor de Júpiter, el quinto planeta de sistema solar. También elmás grande y el más brillante. A simple vista, a través de este armatoste dedos metros con un espejo reflector de 400 milímetros, también se aprecian lasfranjas anaranjadas y rojizas de Júpiter, el planeta que, según los científicos,quiso ser una estrella y fracasó.
Hace dos semanas que la SGNH deFerrol propuso al Ayuntamiento realizar talleres de astronomía en el aulaambiental Reciclaterra de Mougá, un monte elevado de la parroquia de Esmellealejado de las luces de la ciudad. En dos días, los colegios agotaron el cupode la excursión astronómica para descubrir "los secretos del cielo delinvierno" en 14 sesiones que finaliza en febrero. Con los 3.000 euros queaportó el gobierno local se paga el bus escolar que lleva a los niños hastaeste observatorio improvisado. Los monitores de la Sociedade, Paulino Gasalla yXosé Araújo, donan su tiempo y sus conocimientos "por amor al arte delcielo", dicen.
Los niños hacen cola en el telescopioy apuntan con el dedo al firmamento tratando de localizar Casiopea, Vega deLira o la Estrella Polar, que a ratos, se van escondiendo entre las nubes.Dentro del aula, se proyectan imágenes de galaxias, constelaciones, nebulosas,cúmulos estelares, supernovas, planetas y millones de estrellas: enanasblancas, rojas, amarillas o gigantes azules. "También hay una verde, quese sepa", apunta Gasalla.
"Esta clase es un pocorara", dice José Manuel, de 12 años. Pero Antón, el profesor de Ciencias,les pide que saquen el cuaderno y tomen buena nota. Cada uno tendrá que elegiruna constelación y explicar su historia y características. Mientras, vanadmirando el brillo de Orión, Pegaso o el Ofiuco (el encantador de serpientes)y preguntan por el nombre de todas las Pléyades. Belén ya tiene claro que en susdeberes relatará por qué nuestra galaxia se llama Vía Láctea después deescuchar que para la mitología griega, la galaxia es la leche materna de ladiosa Hera derramada cuando amamantaba a Hércules, hijo ilegítimo de su esposoZeus.
El interés de los niños por eluniverso varía en función de su edad, explican los monitores de la SGNH, perocasi todos se quedan asombrados "porque algunos no saben que el sol es unaestrella". Otros pasan, añade el profesor "pasan de esto y detodo". A los talleres astronómicos asisten niños de Primaria y Secundaria,de 7 a 16 años. Comparan la luna con "un huevo de pájaro" y preguntanpor las constelaciones del Zodíaco. "Eres Acuario porque el sol pasaba porahí cuando naciste", responde el monitor a una de las niñas.
Luego, se tropiezan con la físicateórica y la inmensidad de unas distancias y dimensiones incomprensibles paracasi todos. Sobrepasados por los años-luz, intrigados por la vida en otrosplanetas, los chavales se quedan atónitos cuando les anuncian que "el solmorirá" dentro de unos 4.000 millones de años con una gigantesca explosiónque tragará este planeta azul que llamamos Tierra.
http://www.elpais.com/articulo/Galicia/aprendices/Galileo/elpepiautgal/20091122elpgal_10/Tes
O día 12 de novembro de 2.009 o Instituto de Canido de Ferrol, realizou unha pequena observación astronómica de Xúpiter e tres dos seus satélites, pois as condición de ceo non permitiron máis. Completouse cunha presentación informática dos ceos para estas datas así como un estudio polo miudo das diferentes costelación, planetas visibles, asterismos e galaxias visibles, rematando coa resposta a diferentes preguntas dos alumnos sobre astronomía.
O segundo grupo do IES Rodolfo Ucha Piñeiro, estivo (05-11-2009) a participar na actividade "Coñecendo o Universo", achegándose a Reciclaterra, en un día de chuvia que impediu calquera tipo de observación, agás a contaminación lumínica de Ferrol e A Coruña que como dúas enormes lumieiras foron amosadas no camiño da aula ó bus. Realizouse o programa mediante imaxes para achegarse á astronomia.
A LÚA CINCENTA
Os pasados 16 e 17 de outubro, dadas ascondicións meteorolóxicas e a limpeza do ceo, tivemos a sorte de ver poucoantes do amencer, o fenómeno coñecido como Lúa cincenta.
Consiste en que poucos días antes ou logoda fase de lúa nova, a parte da Lúa non iluminada polo Sol non está totalmenteescura, senón que aparece cunha cor gris cinza, de aí o nome de Lúa Cincenta ouLúa Cinérea.
Isto é debido a que a luz solar édobremente reflectida, o sol ilumina á Terra, que vista desde A Lúa atópase enfase de "Terra Chea", e esta luz ilumina as rexións lunares ás quenon chega a luz solar, xa que a Lúa nova corresponde Terra chea por iso, candoa fase lunar é nova, a Terra envía moita luz reflectida á Lúa (entre 50 e 80veces superior á que recibimos da Lúa chea) e que de novo regresa ao nosoplaneta en forma de luz cincenta. A maior intensidade tense na fase menguante,cando a Lúa aparece antes do amencer e a súa parte escura devolve a luzreflectida polos continentes de Europa, Asia e África. Con todo ao comezar acrecer a Lúa, a luz do Sol reflíctese nos océanos da Terra polo que a luzcincenta é menos intensa.
É un fenómeno que chamou a atención desdea antigüidade. Ata principios do século XV críase que se trataba dunhaluminosidade propia da Lúa, de luz procedente de Venus ou da luz solar que aoser tan forte conseguía atravesar a propia Lúa, coma se tratásese dunhapantalla traslúcida.
O primeiro en interpretar a orixe da luzCincenta foi Nicolás de Cusa e pouco despois en 1506 o gran Leonardo dá Vincina súa obra ?Codex Leicester?, explica nunha páxina titulada "Acerca daLúa: Ningún corpo sólido é máis livián que o aire", xa que cría que a Lúatiña atmosfera e mares e, porque estaba cuberta por auga, podía reflectir ben aluz. De forma inversa, os océanos terrestres reflectían a luz solar eiluminaban a Lúa.
Como curiosidade histórica é interesanteo feito de que debido á variación da intensidade da luz cincenta os antigosastrónomos deduciron a existencia dun continente na zona na que séculos despoisse descubriría Australia.
Poderemos gozar da súa contemplaciónantes ou logo de calquera Lúa nova, tan só fai falta afastarnos un pouco dacontaminación lumínica das cidades, e a primeira ollada ou cuns prismáticos,poderemos gozar dun fermoso espectáculo. Só fáltanos recordar que se o facemosantes da Lúa nova ocorrerá ao amencer e se é cando a Lúa empeza a crecer será átardiña.
Texto:Paulino Gasalla
EFEMERIDES DE NOVEMBRO2009
AS CONSTELACIONS E AS ESTRELAS
Referíndonos ao día 15 de novembro ás 24:00 horas e cara ó norte, a Osa Maioratópase na posición mais baixa, ainda que parte dela ya esta subindo, a mediaaltura Lince e xa moi alta Camelopardalis, Casiopea atopase na súa posiciónpreponderante no outono, ao seu carón, Perseo ocupando o zenit, baixando Cefeoe Lacerta, e casi no horizonte Draco. Cara o sur Piscis e Aries presiden o céo denobembro, sobre elas o Triangulo e debaixo Eridanus e Cetus, no Horizonte PiscisAustrinus, Formax e Escultor, baixando Andromeda e Pegaso, moi baixa Acuario, xaalta Tauro. Cara ó oeste xa moi baixo o Triangulo do Veran con parte daconstelación da Aguia baixo o horizonte, o Golfiño e o Cabaliño moi baixas. Carao leste moi alta Auriga, a media altura Xeminis e Orión, saindo polo horizontaMonoceros, Canis Maior, Cancer e Canis Minor.
PLANETAS:
Saturno en Virgo e con magnitude 1, Mercurio en Libra e con magnitude -1,3.Xupiter en Capricornio e con magnitude -2,4. Marte en Cancer e con magnitude-0,3. Venus en Libra e magnitude -4,0. Urano en Acuario e con magnitude 5,8.
CHOIVAS DE ESTRELAS:
Continuan con nos as Tauridas Sur ata o día 26. AOriónidas ata o día 10. As Tauridas do Norte ata o día 30 cún máximo de 5 porhora o día 13. O día 7 comenzan as Leonidas ata o día 28, cún máximo variable odía 18. As Alfa Monocerótidas comenzan o día 15 ata o 25 cún máximo variable odía 21. O día 28 comenzan as Phoenícidas de decembro.
A LÚA: Lúa Chéa o día 2 ás 19:14. Cuarto Minguante o día 9ás 15:56. Lúa Nova o día 16 ás 19:14. Cuarto Crecente o día 24 ás 21:39.
COMETAS:
88P/Howell con magnitude 8 en Saxitario.C/2006 W3 (Christensen)con magnitude9 en Saxitario. C/2007 Q3 (SidingSpring)con magnitude 9 en Leo. Pode ser visibles cún telescopio pequeno. Osdemais teñen magnitudes superiores a 10 que os fan difícilmente observables.
OUTRAS EFEMÉRIDES:
Día 03: Aniversario do lanzamento do Sputnik 2 coacadeliña Laika (1957).
Día 8 A Lúa e Marte moi próximos.
Día 09: Necemento do grán astrofísico CarlSagan (1934).
Día 12: Aniversario da gran tormenta meteóricadas Leonidas (1833) mais de 100.000 por hora.
Día 13: A Lúa e Saturno moi próximos.
Día 15: A lua e Venus moi próximos.
Día 17: Ao solpor será visible a choiva de estrelasLeónidas, esperandose un máximo superior a 100 por hora.
Día 23: A Lúa e Xúpiter moi próximos.
NOTA: SCULPTOR (O Escultor). É unha das constelacións credaspor Lacaille en 1752, talvez sexa a máis útil das que creou. Nun pricipiobautizouna como o Estudo do escultor, pero posteriormente, o nome foi acurtado.Sculptor contén o polo sur galáctico. A súa estrela máis brillante é ALFASCULPTORIS de cor branca azulada e magnitude 4,3
Texto: Paulino Gasalla
Nordesía (Diario de Ferrol) do día 1 de novembro de 2009 páxina 18
Comenza unha nova edición de Coñecendo o Universo, no que escolas do Concello de Ferrol se achegan a Reciclaterra para ter unha experiencia astronómica.
O colexio Rodolfo Ucha Piñeiro acompañounos nesta primeira saída realizando unha observación da Lúa, Xúpiter, constelacións como a Osa Maior (aprendendo a buscar a Estrela Polar) ou vendo o paso dun satélite artificial así como na diferenza de cores o obrservar a estrela Albireo, na constelacións do Cisne; estas observación xunto cunha presentación informatica sobre as constelacións e as súas lendas completou esta primeira xornada.
Nota do Diario de Ferro do día 30 de outubro de 2009, páxina 08.
Mancha solar nº 1029 do ciclo solar 24 (numeración), fotografiada hoxe día 29 de outubro de 2009 dende Ferrol(A Coruña) (l 43º28´N L 008º 12´W). Dende onte observouse un movemento cara o sur
Tira de fotografias de Paulino Gasalla no que se aprecia a Lúa Cincenta, tomada os días 16 e 17 de outubro de 2.009
O MES DE OUTUBRO DE 1582
Case todos oimos falar máis dunha vez do Calendario Gregoriano, pero xeralmente non coñecemos as consecuencias que tivo a súa implantación.
Todos os pobos do mundo ao longo da historia, atopáronse coa necesidade de coordinar as súas actividades para a medida do tempo por medio de calendarios, xeralmente baseados nos movementos dos astros.
Os exipcios crearon no ano 2780, un calendario solar de 365 días, dividido en doce meses con cinco días sobrantes considerados festivos.
Tamén os gregos fixeron uso dos seus grandes coñecementos astronómicos para rexerse cun calendario de 365 días. Os romanos adoptaron este calendario, pero foi manipulado polas clases políticas e relixiosas de acordo aos seus intereses quedando distorsionado na súa relación co tempo real cun atraso de tres meses. Por este motivo no ano 46 antes de Cristo, Xulio César viu a necesidade de reformar o calendario para que as estacións volvesen coincidir coas datas correspondentes. Esta reforma baseábase unicamente no Sol, e non gardaba relación algunha coas fases da Lúa. Tiña 365 días, cun día adicional que se engadía cada catro anos é dicir un ano bisiesto.
A diferenza relativa de 365.25 e o ano real 365,2419 non é demasiado grande, supérao por un total de 0,00781 días, pero ao cabo de mil anos producíase un adianto de 7,8 días.
Durante a Idade Media foise acumulando a diferenza e o equinoccio de primavera que se celebraba tradicionalmente o 21 de marzo, tiña lugar en realidade cada vez con mais anticipación, e a confusión estendíase ás datas das festas relixiosas en especial a Pascua. No século XVI acumulábase un atraso de dez días e iso levou ao papa Gregorio XIII a ordenar unha revisión logo de asesorarse con matemáticos e astrónomos, mediante a bula "Inter Gravissimas" publicada o 24 de febreiro de 1582. O problema seria solucionado omitindo 3 anos bisiestos cada 400 anos: os anos seculares, acabados en dous ceros, só serian bisiestos no caso de que estes puidesen chegar a ser divisibles por 4. Así polo tanto o ano 1900 non foi bisiesto, en cambio se o foi o 2000.
A reforma se levou a efecto a partir do 4 de outubro dese mesmo ano, día ao cal seguiu o venres 15 debido á eliminación dos dez días sobrantes. Con iso conseguiuse un calendario máis aproximado ao ano solar pola eliminación de tres anos bisiestos cada catro séculos, pasando a marxe de erro a un día cada 3.333 anos.
Non todos os países adoptaron inmediatamente a reforma gregoriana. Así Inglaterra o fixo no mes de setembro do ano 1752, en Suecia en 1752, en Xapón en 1873, en China en 1912, na URSS en 1918, Romanía en 1919, Turquía en 1924, etc.
Moitas foron as anécdotas derivadas do cambio no calendario. Santa Teresa de Jesús morreu o 4 de outubro de 1582, déronlle sepultura ao día seguinte o 15 de outubro de 1582. Miguel de Cervantes e William Shakespeare morreron na mesma data, pero con dez días de diferenza xa que Inglaterra aínda non adoptara o calendario gregoriano, polo mesmo motivo Isaac Newton naceu para os ingleses en 1642 e para o resto de Europa en 1643.
O calendario gregoriano é un calendario orixinario de Europa, e é utilizado de xeito oficial en todo o mundo.
Texto Paulino Gasalla
EFEMERIDES DE OUTUBRO 2009
AS CONSTELACIONS E AS ESTRELAS
Referíndonos ao día 15 ás 00:00 horas, cara ao norte, altas no céo Cefeo e Casiopea, baixando Draco, A Osa maior sobre o horizonte, subindo Camelopardalis e Perseo. Cara ao sur, preside o ceo do outono Pegaso, baixo ela Piscis, Capricornio e Acuario, sobre o horizonte Piscis Austrinus e Microscopium. Cara ao leste e xa asomando polo horizonte Xeminis, Orión e Eridano, a media altura Tauro e Cetus, e xa alta Aries, Triángulo e Andrómeda. Cara ao oeste, baixando o Tiangulo do Verán, moi baixa Hercules e a Coroa Boreal, no horizonte Ofiuco e Serpens Cauda.
PLANETAS:
Xupiter en Capricornio con magnitude -2,6. Marte en Cancer con magnitude 0,1. Saturno en Virgo con magnitude 1,1. Mercurio en Virgo con magnitude -2,2. Venus en Virgo con magnitude -4,1. Urano en Piscis con magnitude 5,7.
CHOIVAS DE ESTRELAS:
Continuan con nos as Delta Auríxidas ata o día 10. As Tauridas do Sur ata o día 26, cún máximo de 5 por hora o día 11. As Oriónidas durante todo o més, cún máximo de 23 por hora o día 21. O día 6 comenzan as Draconidas ata o día 10, cún máximo variabel o día 8. O día 14 comenzan as Epsilón Xeminidas ata o día 24, cún máximo de 2 por hora o día 20. O día 17 comenzan as Loeo Minóridas, cún máximo de 2 por hora o día 22. O día 20 as Tauridas Norte.
A LÚA:
Lúa Chea o día 4 ás 06:10, Cuarto minguante o día 11 ás 08:56, Lúa Nova o día 18 as 05:33. Cuarto Crecente o día 26 ás 00:42.
COMETAS:
C/2006 W3 (Christensen) na constelación da Aguia con magnitude 8 e C/2007 Q3 (Siding Spring na constelación de Leo con magnitude 9, son visibles cún telescopio pequeño. Os demáis teñen magnitudes superiores a 10, o que os fán dificilmente observables.
OUTRAS EFEMÉRIDES:
Día 3: O Papa Gregorio XIII axusta o calendario Xuliano, denominándose desde entón Gregoriano. Suprime do 4 ao 15 de outubro dese ano (1582).
Día 4: Comenza a Semana Internacional do Espacio ata o día 10.
Día 8: Mercurio e Saturno moi próximos.
Día 12: A Lúa é visible próxima ao planeta Marte.
Día 13: Venus e Saturno moi próximos.
Día 27: A Lua e Xupiter moi próximos.
Día 31: Aniversario da absolución do Vaticano ao astrónomo Galileo Galilei polo cargo de herejía (1992).
NOTA: A Constelación de MICROSCOPIUM (Microscopio) atópase baixo a constelación de Capricornio. É unha das creadas no século XVIII polo abade Lacaille. Recibiu este nome para facer honra ao invento do microscopio. as súas estrelas son de magnitudes próximas a 5, o que a fai dificilmente identificable. A súa estrela máis importante é GAMMA MICROSCOPII de cor amarela e magnitude 4,67.
Texto e foto: Paulino Gasalla
OBSERVANDO A LÚA
Desde a antigüidade A Lúa é o obxecto celeste que máis asombrou á humanidade, ao ser o máis próximo a nós e tamén o máis facilmente observable. A Lúa mereceu a atención de estudiosos e de xente corrente, sorprendida pola súa luminosidade e pola súa case constante presenza durante a noite.
Catro son os sistemas que temos na nosa condición de afeccionados, para poder observar A Lúa: a primeira ollada, con prismáticos, cun pequeno telescopio e mediante cámaras fotográficas.
Observada a primeira ollada, A Lúa mostra unhas zonas máis escuras, os mares, que ocupan unha parte importante de todo o hemisferio. Obviamente, durante o mes é posible observar as distintas fases lunares. Parece pouco, pero as variacións de aspecto son permanentes. Non é o mesmo a Lúa ao orto ou ao ocaso, ou en cuarto crecente ou menguante, ou en lúa chea ou nas proximidades da lúa nova, xa que neste momento é cando podemos gozar da chamada luz cincenta, é un fenómeno que ocorre nos primeiros días logo da lúa nova, cando apenas un anaco é visible ao comezo da noite cara ao poñente. Con todo, podemos percibir que se completa o resto do disco debilmente iluminado. Este efecto, é o resultado de que, desde a Lúa, a Terra esta en fase chea, iluminando así o resto do disco lunar. A súa simple observación permitiranos gozar dun espectáculo en estado natural.
Cuns prismáticos xa se poden ver moitos detalles. Así veremos os mares con contornos nítidos e os cráteres con mostras de relevo, así como chegar a trazar un mapa do hemisferio visible.
Cun bo telescopio de afeccionado pódese estudar a morfoloxía lunar en todos os seus aspectos: chairas, montañas e, sobre todo, cráteres. Estes últimos quedan perfectamente recortados no centro do ocular do telescopio. Veremos cráteres dentro de cráteres, as súas sombras, brillos e reflexos, cadeas montañosas, vales, etc., cun mapa da Lúa pódense identificar moitísimos destes accidentes con gran detalle.
Tanto con prismáticos como con telescopio, convén observar os detalles cando se atopan próximos á fronteira entre a zona iluminada e escura, é dicir en cuarto crecente ou en cuarto menguante. Nestas condicións, os raios solares inciden sobre o chan lunar cun ángulo oblicuo, e os accidentes destacan co máximo relevo. Úsense prismáticos ou telescopio, convén asegurarse de que a óptica está sostida con firmeza, porque os telescopios que bailan e treman non mostran os detalles con claridade.
A observación da Lúa coas nosas propias fotos, requirirá ante todo un amplo coñecemento da técnica da fotografía, xa que a obtención fotos de corpos celestes ten unha gran dificultade. Pero se conseguimos a foto, poderemos ver os cráteres e as súas sombras con gran nitidez, e permitirannos gozar dese espectáculo sempre que queiramos. Ademais obtivémolo co noso propio esforzo.
Nunha atracción mutua, viaxando polo espazo como compañeiros inseparables, a Lúa acompáñanos e acompañaranos, e por suposto seguiranos asombrando.
Texto: Paulino Gasalla
Foto: Víctor Rivera Jove
EFEMÉRIDES DE SETEMBRO 2009
AS CONSTELACIÓNS E AS ESTRELAS
Referíndonos ao día 15 de setembro ás 24:00 horas e cara ao norte, alta, casi no zenit Cefeo, baixando e ocupando caso todo océo Draco, xa moi baixa a Osa Maior, subindo Camelopardalis e Cefeo, Casiopea moi alta. Cara ao sur, preside o ceo a constelación do Cisne, baixo dela o Golfiñio e Equuleus e un pouco por riba do horizonte Capricornio, Baixando a Aguia e Ofiuco, subindo Acuario, no horizonte Saxitario, a Coroa Austral e Piscis Austrinus. Cara ao leste saindo Cetus a media altura Piscis e Aries, Pegaso moi alta e aproximándose á súa posicion dominante no outono. Cara ao oeste e a media altura Hércules, moi baixa a Coroa Boreal, tocando o horizonte Bootes.
PLANETAS:
Mercurio en Virgo con magnitude –0,1. Xúpiter en Capricornio con magnitudes –2,8. Saturno en Virgo con magnitudes 1,1. Venus en Leo magnitude -4,2. Marte en Xéminis magnitude 0,4. Urano en Piscis magnitude 5,7
CHOIVAS DE ESTRELAS:
Continúan con nós as Alfa Auríxidas ata o día 3, cun máximo de 7 por hora o día 1. O día 6 comezan as Perseidas de Setembro ata o día 13, cun máximo de 5 por hora o día 10. O día 18 comezan as Delta Auríxidas, cun máximo de 2 por hora o día 29. O día 18 comenzan as Táuridas do Sur. O día 28 comenzan as Oriónidas.
A LÚA:
Lúa Chea o día 4 ás 16:03. Cuarto Minguante o día 12 ás 02:16, Lúa Nova o día 18 ás 18:44. Cuarto Crecente o día26 ás 04:50.
COMETAS:
C/2006 W3 (Christensen)atravesasndo o Triángulo do Verán, con magnitude 8. C/2007 Q3 (Siding Spring)en Leo, con magnitude 9. Os demáis cometas teñen magnitudes superiores a 9, polo que a súa observación é moi complicada.
OUTRAS EFEMÉRIDES:
Día 2: Xupiter e a Lúa moi próximos.
Día 4: Os aneis de Saturno sitúanse de canto con respecto á Terra e desaparecen da nosa vista. Pero non será visible pola proximidade de Saturno ao Sol.
Día 11: En 1822 o Santo Oficio autoriza a ensinar a teoría de Copérnico de que a Terra xira arredor do Sol.
Día 13: A Lúa e Marte moi próximos.
Día 16: Venus e a Lúa moi próximos.
Día 20: Venus e a estrela Regulus moi próximos.
Día 22: Ás 21:18 horas TU, a Terra no equinoccio: inicia o outono no hemisferio norte e a primavera no hemisferio sur.
Día 30: Xupiter e a Lúa moi próximos.
NOTA: COROA BOREAL. É unha das 48 constelacións descritas por Ptolomeo, dándolle o nome de Guirnalda do Sur. Tamén foi coñecida como a Coroa do Centauro, ou tamén como o Carcaj de Frechas do centauro. Ambos os nomes relacionados coa súa proximidade á constelación de Saxitario. Na tradición astral representa a coroa de loureiro do Centauro Quirón, polo que algunhas veces tamén é coñecida como Coroa Sagitarii. As súas estrelas son de escasa magnitude, a máis importente é ALFECCA MERIDIANA (Anel de estelas do Sur), de cor branca e magnitude 4,1.
Texto e debuxo: Paulino Gasalla
SPINAKER 2009
Como todos os anos a SGHN estivo presente na Semana náutica SPINAKER 2009, presentando por vez primeira en Ferrol parte do esqueleto da balea de 18 metros da que dispón, pero que por falta das adecuadas instalacións aínda non se pode expoñer.
Ante ese marco incomparable, púidose facer astronomía diúrna a tarde do sábado día 9, pasaron moitas persoas, en particular nenos, que puideron gozar dunhas fantásticas imaxes de Sol.
PERSEIDAS 2009
As Perseidas, coñecidas popularmente como “Bágoas de San Lourenzo”, son a choiva de estrelas máis famosa do ano, son visibles ante observadores de case todo o mundo, aínda que moito mellor no hemisferio norte. Desde o día 13 de xullo estan connosco ata o 26 de agosto.
A orixe das Perséidas é o cometa Swift-Tuttle. Aínda que o cometa atópase afastado da Terra, actualmente máis aló da órbita de Urano, os restos das colas do cometa, cruzanse no camiño de paso da Terra no seu movemento de translación, chocando coa atmosfera a 60 quilómetros por segundo, e a esa velocidade, ata o máis pequeno fragmento de po produce ao desintegrarse, unha estrela fugaz.
Debido a que os meteoros do cometa Swift-Tuttle aparentemente saen dun punto da constelación de Perseo (radiante), é polo que as chamamos Perseidas.
A primeira vez que se rexistraron as Perseidas, foi en China no ano 36 de nosa era; con posteriores rexistros ao longo dos séculos posteriores. Pero é no século XIX cando se realiza a primeira observación científica das Perseidas, en 1835 por parte de Quetelet, observador belga quen descobre que os meteoros das Perseidas xorden da constelación de Perseo.
En 1866, o astrónomo italiano Virgilio Schiapa realizou observacións das Perseidas que as relacionaba coa aparición do cometa Swift Tuttle, descubrindo a relación que existe entre outras choivas de estrelas cos cométas.
O cometa Swift-Tuttle ten un período orbital de entre 120 e 135 anos, o seu último paso tivo lugar en 1992. Así, en 1993, durante a choiva de agosto dese ano, observadores europeos reportaron ata 500 meteoros por hora.
Este ano o máximo terá lugar o día 12 de agosto ás 15:00 TU, é dicir ás 17:00 hora local. Como a esa hora estamos en pleno día, considérase boa hora de observación entre doce horas antes e doce despois do máximo. Espéranse ata unhas 100 estrelas fugaces por hora (ZHR).
A Lúa ocultaráse preto da media noite polo que non bloqueará o brillo dos meteoros máis débiles, o que incrementará a espectacularidade do fenómeno.
Para obter mellores resultados de observación, aléjarse das luces da cidade. As Perseidas máis brillantes pódense ver desde as cidades, pero as máis espectaculares, compostas por meteoros tenues e delicados, só se poderán observar nas zonas sen contaminación lumínica. Durante un intre, a Lúa en fase crecente interferirá coa Perseidas e o resplandor da Lúa só permitirá ver os meteoros máis brillantes. Pero cando a Lúa ocúltese e deixe detrás un ceo escuro, as Perseidas salpicarán o ceo cos seus escintileos.
A SGHN convoca a todos os interesados neste fenómeno, para o día 12 de agosto ás 22:00 na praia de Esmelle.
Para unha cómoda e boa observación é moi importante seguir estes consellos: non nos deixemos enganar porque sexa agosto, xa que durante a noite na praia de Esmelle pode facer bastante frío, polo que recomendamos levar unha chaqueta, chaquetón ou similar, así como un gorro, en espacial os nenos. Non levar lanternas, xa que cegan aos demais e non nos permiten gozar da beleza da noite. Non se recomenda levar telescópios, xa que as choivas de estrelas como mellor vense é a primeira ollada.
No entanto a SGHN achegará á praia algún telescópio, presmáticos, planisférios, etc., para poder facer algunha outra observación.
Resultados da xuntanza
Reuníronse algo máis de cen persoas, poidendose disfrutar aparte dunha noite climatolóxicamente moi boa, do espectáculo das Bágoas de San Lourenzo no que contáronse case 50 algunha delas deixaron un berro de asombro pola súa beleza, aproveitouse para coñecer as constelacións típicas, así como un paso dun satélite Iridium, morea de satélites artificiais e a Xúpiter e as súas luas galileanas
ECLIPSE PENUMBRAL DE LUA
O 6 de agosto, será visible en Galicia unha eclipse parcial penumbral de Lúa. Nas eclipses de Lúa o fenómeno de ocultación da Lúa pola sombra da Terra, obsérvase desde calquera lugar do noso planeta onde o noso satélite atópese por encima do horizonte á hora da eclipse. E a diferenza das eclipses de Sol, nos que o horario das fases da eclipse depende da posición xeográfica do observador, nas eclipses lunares estes serán os mesmos, independentemente do lugar de observación.
Nas eclipses penumbrales, a Lúa só é tapada, parcial ou totalmente, pola penumbra terrestre. En calquera caso, o oscurecimiento da imaxe lunar é moi leve e só perceptible se hai unha gran porcentaxe de ocultación. Por esta mesma razón é moi difícil apreciar os contactos da eclipse. Este tipo de eclipse é pouco importante e a miúdo non se cita nos calendarios populares.
No entanto se as condicións atmosféricas permítennolo, poderemos ver un pequeno cambio de luminosidade na parte baixa da Lúa, é dicir a que apunta ao sur. O contacto coa penumbra comezará ás 01:04 horas, o máximo producirase ás 02:39 horas, e o último contacto coa penumbra ocorrerá ás 04:14 horas. É dicir a duración da eclipse será de 3 horas e 10 minutos.
A próxima eclipse de Lúa visible desde Galicia, terá lugar o 31 de decembro deste ano, será parcial e verase na súa totalidade. O seguinte terá lugar o 21 de decembro de 2010, e será unha eclipse total, aínda que difícil de observar, xa que a fase de máximo da eclipse, coincidirá coa posta da Lúa.
Se intentamos miralo, seguramente apreciemos o cambio de luminosidade en case a metade da Lúa, e aínda que non consigamos apreciar ese cambio de luminosidade, a súa simple contemplación sorprenderanos gratamente, ademais bastante próximo á Lúa teremos ao planeta Xupiter, e ese día cun telescópio pequeno poderemos ver os catro satélites Galileanos, é dicir: Io, Europa, Ganímedes e Calisto.
EFEMÉRIDES DE AGOSTO 2009
AS CONSTELACIÓNS E AS ESTRELAS
Referíndonos ao día 15 de agosto ás 24:00 horas e cara ao norte, ya moi baixa a Osa Maior con algunhas das suas estrelas perto do horizonte, subindo Camelopardalis, a media altura Casiopea, altas Cefeo e Lacerta, preside o céo do norte Draco, pero a está a baixar. Cara ao sur, é o momento do Triángulo de Verán, que xa casi se atopa na súa máxima altura, debaixo o Escudo e Saxitario, Escorpio atopase no horizonte, a media altura, o Golfiño, Equelus, Acuario e Capricornio, baixando Ofiuco e Libra. Cara ao leste, asomando polo horizonte, Aries, Triángulo e Pisces, a media altura Pegaso. Cara ao oeste, baixando Hércules, Ofiuco, Serpens Cauda e Serpens Caput, a Coroa Boreal e Bootes, moi baixa a Cabeleira de Berenice e con parte baixo o horizonte Virgo.
PLANETAS:
Marte en Tauro, magnitude 0,6. Xúpiter en Capricornio, magnitude –2,9. Venus en Xéminis, magnitude -4,4. Saturno en Leo, magnitude 1,1. Mercurio en Leo, magnitude -1,5. Urano en Piscis magnitude 5,7.
CHOIVAS DE ESTRELAS: Continúan con nós as Piscis Austrínidas ata o día 10.. As Delta Acuáridas Sul ata o día 19. As Perseidas ata o día 26, cun máximo de 100 por hora na noite do 12 ao 13. O día 28 comezan as Alfa Aurígidas.
A LÚA: Lúa Chea o día 6 ás 00:55; Cuarto Minguante o día 13 ás 18:55; Lúa Nova o día 20 ás 10:02; Cuarto Crecente o día 27 ás 11:42;
ECLIPSES: O día 6 terá lugar unha eclipse penumbral de Lúa. O comenzo é visible en Sudamérica, Africa, Europa e Wde Asia, e o final é visible en toda América, excepto o N e o W, África, Europa e Asia occidental. Desde Galicia verase na súa totalidade.
COMETAS: O C/2006 W3 ( Christensen )con magnitude 8 en Vulpecula, o C/2008 Q3 ( Garradd )con magnitude 9 en Virgo e o 22P/Kopff (2009)con magnitude 9 en Acuario, poden ser visibles cun telescopio pequeno. Os demais teñen magnitudes superiores a 10, polo que a súa observación é moi complicada.
OUTRAS EFEMÉRIDES:
Día 6: Eclipse penumbral de Lúa, visible desde Galicia. Xupiter e a Lúa moi próximos.
Día16: Marte e a Lúa moi próximos.
Día 12: Choiva de estrelas, as Perseidas(tamén coñecidas como As Bagoas de San Lourenzo) se espera un máximo de 100 por hora.
Día 17: Venus e al Lúa moi próximos, tan só a 0,80º.
Día 18: Mercurio e Saturno moi próximos.
Día 22: Mercurio, Saturno e a Lúa moi próximos.
Día 24: Mercurio en máxima elongación oriental, visible ao comezo da noite cara ao solpor.
NOTA: SCUTUM (o Escudo) Trátase dunha constelación situada entre as da Aguia e Serpens Cauda. Foi creada por Johannes Hevelius en 1684, en honra do rei Juan Sobieski III de Polonia, que proporcionou gran axuda a Hevelius para construír o séu telescópio en 1679. É a única constelación que sobreviviu conmemorando actos políticos. Ao principio era coñecida como "O escudo de Sobieski". As súas estrelas son de escasa magnitude, a máis importante é ALFA SCUTUN de cor vermella e magnitude 3,85, as demais son da quinta ou sexta magnitude.
Texto: Paulino Gasalla
Realizadas as observacións astronómicas dos días 24 e 25 de xullo, a primeira en Doniños no que participaron unhas 75 persoas, tivemos bastantes nubes aínda así puídose ver Satuno e a Lúa a través do telescopio, a segunda realizada nas inmediacións das instalacións da AA.VV. Esmelle, tivemos un ceo despexado, puidendose obsevar obxectos de ceo profundo como M 15 así como as constelacións e estrelas do verán. Desta última na que asistiron 54 persoas non temos instantaneas.
Fotos da obseevación de Doniños
PUNTEIROS CELESTES: OS TRIANGULOS DO VERAN
É posible que moitos de nós, notemos durante as noites de verán, que tres estrelas brillantes, relativamente cerca unhas doutras, forman unha especie de triángulo, atravesado pola Vía Láctea, o que lle dá un aspectoleitoso. Trátase dun asterismo coñecido por case todo o mundo, aínda que non se sexa coñecedor da astronomía, é o Triángulo de Verán.
As estrelas principais que o forman son: Vega, que é a máis brillante das tres na constelación do Cisne, é 37 veces mais brillante que o Sol e atopase a 25 anos luz, (a quinta mais brillante do ceo). Altair atópase na constelación do Aguia, é unhas 11 veces mais brillante que o Sol e está a uns 17 anos luz, a doceava mais brillante do ceo. A terceira estrela é Deneb na constelación do Cisne, aínda que loce como a menos brillante das tres en realidade non o é, xa que se trata dunha supergigante 80.000 veces máis brillante que o Sol a 1467 anos luz de distáncia, a 19 mais brillante do ceo.
No interior do triángulo, atopámonos con outras dúas pequenas constelacións, Sagita e Vulpecula.
Menos coñecidos son outros dous asterismos que tomando como basee lados do Triángulo do Verán, dan orixe a outros dous triángulos, á dereita, é decir hacia u oeste, e a partir da recta que resulta de unir Veiga con Altair, serviranos de base dun triángulo case equilátero co terceiro vertice na estrela Rasalhague, que é a máis brillante da constelación de Ofiuco, trinta veces máis brillante que o Sol e a 47 anos luz de distancia, a 60 mais brillante do ceo. Coñéceselle co nome de Triángulo de Verán do Sur, no seu interior atópase, talvez, a zona menos interesante do ceo do verán.
Se usamos o outro lado do Triángulo de Verán, é dicir, hacia o leste, a liña formada pola unión de Deneb e Altair, nos servirá de lado dun triángulo case isosceles co terceiro vertice na estrela Enif da constelación de Pegaso, 150 veces máis brillante que o Sol e a 700 anos luz de distancia, a 82 mais brillante do ceo. O interior deste triángulo é moito máis interesante, por el pasa a Via Lactea e contén tamén dúas pequenas constelacións o Golfiño e Equuelus. Este triángulo é coñecido como Triángulo de Zaydeh.
A localización destes asterismos é moi sinxela, e unha vez identificados pódennos servir como punteiros celestes para atopar máis estrelas e constelacións.
EFEMÉRIDES XULLO 2009
AS CONSTELACIONS E AS ESTRELAS
Referindonos a media noite do día 15: As estrelas de Draco atópanse na súa máxima altura, subindo Casiopea e xa moi alta Cefeo, baixando e case ocupando todo o ceo do norte a Osa Maior, no horizonte Camelopardalis e Lince. Cara ao sur, preside o ceo de xullo, Hercules, baixo ela Ofiuco con Serpens Cauda e Serpens Caput, case no horizonte Libra, Escorpio e Saxitario. Cara ao leste saíndo polo horizonte Acuario e Pegaso, a media altura as constelacións do Triángulo do Verán, que se dirixen a ocupar a súa posición preponderante do ceo de agosto. Cara ao oeste baixando Bootes, xa moi baixas, Virgo e a Cabeleira de Berenice, xa tocando o horizonte Leo.
PLANETAS:
Xúpiter en Capricornio con magnitude –2,8. Marte en Tauro con magnitude 0,7. Saturno en Leo con magnitude 1,0. Venus en Tauro con magnitude –4,6. Mercurio en Xéminis con magnitude -2,2. Urano entre Piscis e Acuario con magnitude 5,8.
CHOIVAS DE ESTRELAS: Continúan con nós as Boótidas de xuño até o día 2. O día 12 comezan as Alfa Capricórnidas cun máximo de 4 por hora o día 28. O día 21 comezan as Delta Acuaridas cun máximo de 20 por hora o día 30. O día 15 comezan as Piscis Austrinidas cun máximo de 5 por hora o día 28. O día 13 comezan as Perseidas, que terán o seu máximo no mes de agosto
A LÚA:
Lúa Chea o día 7 ás 09:21. Cuarto Minguante o día 15 ás 09:53. Lúa Nova o día 22 ás 02:35. Cuarto Crecente o día 28 ás 22:00.
ECLIPSES: O día 7 teremos unha eclipse penumbral de Lúa, só visible en Australia, Pacífico e América. O día 22, teremos unha eclipse total de Sol visible de forma parcial no Leste Asiático, Océano Pacífico e Illa de Hawai, e de forma total en India, Nepal, China e Pacífico central.
COMETAS: Só o C/2008 Q3 ( Garradd ) con posible magnitude 7 na constelación de Leo. O C/2006 W3 ( Christensen ) con magnitude 8 en Pegaso. O 22P/Kopff (2009) con magnitude 9 en Acuario, poderían ser visibles cun telescopio pequeno, os demais teñen magnitudes que os fan dificilmente observables.
OUTRAS EFEMÉRIDES:
Día 6: Ao comezo da noite cara ao poñente, excelente conxunción da Lúa cos planetas Marte e Saturno.
Día 10: Ao comezo da noite, cara ao poñente, excelente conxunción dos planetas Marte e Saturno.
Día 13: A Lúa e a estrela Antares moi próximas.
Día 16: A Lúa e Xupiter moi próximos.
Día 20: Aniversario da chegada de Neil Armstrong á Lúa (1969).
Día 26: Ao amencer cara ao leste a Lúa é visible moi próxima ao grupo estelar das Pléiades na constelación de Tauro.
NOTA: "LUPUS", Tan só durante o verán e con case a maior parte dela baixo o horizonte, podemos ver a constelación de LUPUS, o lobo. Na tradición astral, os autores clásicos describían a Lupus como unha besta cravada na lanza do Centauro, e ofrecido como sacrifício aos deuses. As súas estrelas máis importantes son: KAKKAB abreviatura do nome Kakkab Su-gub Gud-Elim (A estrela abandonada do touro con cornos), tamén coñecida polo seu nome chinés MEN, de cor azul e magnitude 2,3. THUSIA, abreviatura do nome Thusia Theriou,(o sacrificio do animal) de cor azul e magnitude 2,8.
Texto e foto: Paulino Gasalla
ASTRONOMIA EN CASTRO URDIALES
Os días 28 e 29 de maio, dous membros da Sociedade Galega de Historia Natural, desprazáronse a Castro Urdiales (Cantabria). Alí no C.P. Miguel Hernandez, formamos parte da XVIII Semana Cultural dedicada este ano a Galileo Galilei e á Astronomía, baixo o título de "Y sin embargo se mueve". Realizamos diferentes charlas e talleres con alumnos de infantil e dos diversos ciclos de Primaria. Montamos e usamos os telescópios, tanto en observación diúrna como nocturna, comentamos cada unha dos seus partes e os diferentes tipos. Cos maiores fixemos unha viaxe espacial, coñecendo o Sistema Solar onde vimos planetas, satélites, asteroides, cometas, etc. Percorremos a Via Lactea, visitando estrelas, nebulosas, supernovas, cúmulos pechados e galáxias satélites da nosa. Finalmente entramos no espazo profundo, visitando moitas galáxias, cúmulos de galáxias e os máis afastados cuásares. Á volta da viaxe falamos de buracos de verme e buracos negros, e simulamos un no aula.
Nas observacións astronómicas, vimos o Sol, tendo a sorte de ver o día 28 unha protuberancia solar. Durante a observación nocturna en Punta Estebanot na praia de Ostende, á que acudiron máis de 200 persoas, puidemos ver a Lúa e o planeta Saturno, ademais de comentar as constelacións do norte, debido a que a excesiva contaminación lumínica impediunos ver máis aló da segunda magnitude.
Foron dous días inesquecibles cos alumnos e profesores do C.P. Miguel Hernandez, sentímonos como en casa, coma se fuesemos parte do colexio, as nosas máis sinceras grazas polo agarimo que nos dispensaron.
PUNTEIROS CELESTES: O DIAMANTE DE VIRGO
Chamamos asterismo a un grupo de estrelas que se poden ver nunha determinada zona do ceo e que parecen formar unha figura, pero que non corresponde a ningunha das 88 constelacións convencionais segundo definiunas a Unión Astronómica Internacional.
Un destes asterismos é o chamado Diamante de Virgo ou Gran Diamante. Definido por Hans A. Rey (1898-1977) no seu Astronomía Popular. Abarca unha zona do ceo que nos pode parecer pouco interesante, xa que non parece que acha nada de interese no interior da zona delimitada polas catro estrelas que o forman. Estas estrelas son: Cor Caroli, a estrela alfa da constelación de Canes Venatici, estrela de terceira magnitude (2,9) e a menos brillante do grupo. Denébola, a estrela beta da constelación de Leo na cola do león, de segunda magnitude (2,1). Spica, a estrela alfa da constelación de Virgo, dunha intensa cor azul e de primeira magnitude (1,0). Arturus, a estrela alfa da constelación de Bootes, dunha intensa cor ouro e de primeira magnitude (-0,04, o que a converte na cuarta estrela máis brillante do ceo.
Se unimos estas estrelas mediante liñas, darán lugar a unha figura de forma romboidal, que se asemella bastante a un gran diamante. Deixando no seu interior, como dixemos, unha zona do ceo aparentemente sen interese, pero que na sua parte superior dereita atopamos unha tenue mancha de estrelas que pertencen á constelación de Coma Berenices. É o chamado cúmulo de estrelas Coma, trátase do terceiro cúmulo estelar máis próximo á Terra e ao Sol. É un cúmulo aberto, unha colección de estrelas que se manteñen xuntas pola gravidade. Estímase que o cúmulo Coma está a 288 anos luz de distancia e ten polo menos 37 estrelas coñecidas de ao redor de 400 millóns de anos.
Pero tamén se atopa dentro do diamante, unha das zonas máis notables do ceo, é o chamado cúmulo de galaxias de Coma-Virgo e que é o cúmulo de galaxias máis próximo a nós. Áchase entre 50 e 300 millóns de anos luz e vese entre as constelaciónes de Virgo e Coma. Contén, nunha zona de 10 millóns de anos luz, máis de 2.000 galaxias, moitas delas en fase de formación.
Estes cúmulos son observables, con relatiba facilidade, xa que o de estrelas podémolo ver cuns simples prismáticos. No entanto para poder gozar o de galáxias, necesitaremos un telescopio, que nos permitirá obserbar algunha delas, sobre todo 16 do catálogo Messier como M58, M88, M100, etc.
Texto: Paulino Gasalla
EFEMÉRIDES ASTRONOMICAS XUÑO 2009
AS CONSTELACIONS E AS ESTRELAS
Referíndonos ao día 15 de xuño ás 24:00 horas e cara ao norte, A Osa Menor apunta coas estrelas Phecab e Kochab ao zenit, rodeada pola constelación de Draco que se atopa na súa máxima altura, xa baixando a Osa Maior e moi baixa o Lince, no horizonte Camelopardalis, e Casiopea que xa comenza a subir, a media altura Cefeo. Cara ao sur e presidindo o ceo de xuño Bootes a sua esquerda a Coroa Boreal e asua dereita Comma Verenice, baixo delas e xa baixando Virgo, moi baixas o Corvo e Libra, casi no horizonte Escorpio, e asomando polo horizonte parte de Centauro. Cara ao leste o Triángulo do Verán que enche o ceo do leste, subindo o Golfiño e no horizonte Equuleus. Cara ao oeste a media altura Leo e no horizonte Xeminis, Cancer e a Hydra.
PLANETAS:
Venus en Aries con magnitude -5,0. Saturno en Leo con magnitude 0,9. Xupiter en Acuario con magnitude -2,6. Mercurio en Tauro con magnitude -1,7. Marte en Aries con magnitude 0,7. Urano en Piscis con magnitude 5,8.
CHOIVAS DE ESTRELAS:
O día 10 comenzan as Lyridas de Xuño ata o día 21, con un máximo de 8 por hora o día 10. O día 22 comenzan as Bootidas de xuño, cun máximo variable hora o día 27.
A LÚA:
Lúa Chea o día 7 ás 18:12. Cuarto Minguante o día 15 ás 22:15. Lúa Nova o día22 ás 19:35. Cuarto Crecente o día 29 ás 11:28.
COMETAS:
Os cometas C/2008 T2 (Cardinal) con magnitude 8 en Canis Minor, C/2006 W3 (Christensen), con magnitude 8 en Pegaso e C/2009 F6 (Yi- SWAN) con magnitude 8 en Auriga, poderán ser observables mediante un telescopio pequeno. Os demás teñen magnitudes demasiado altas para poder observalos.
OUTRAS EFEMÉRIDES:
Día 20: Ás 22:45 horas, a Terra no solsticio: comenza o verán no hemisferio norte e o inverno no hemisferio sur.
Día 22: Aniversario do descubrimento do satélite de Plutón, Caronte, polo astrónomo Jim Christy.
Día 30: En 1908 caeron en Tunguska (Siberia), os posibles restos dún cometa. Cen anos despois os efectos son ainda visibles.
NOTA: A constelación de CENTAURO é unha gran constelación do hemisferio sur, situada ao norte da Cruz do Sur e ao sur de Libra, desde as nosas latitudes só é visible en parte entre os meses de de abril e xullo. En mitoloxia representa aos centauros, seres mitolóxicos con corpo de home en pé, de cuxo traseiro xorde a metade posterior dun cabalo. Segundo a lenda, os Centauros vivían nos bosques e nas montañas da Élide, Arcadia e Tesalia, e pasaban por ser de costumes brutais. As suas estrelas mais importantes son: RIGEL KENTAURUS ou RIGILKENT (o pé do centauro) ou TOLIMAN (xeno da vide) é a estrela mais próxima ao Sol, en realidade son tres estrelas, en conxunto a sua cor é amarela con magnitide -0,3. HADAR ou AGENA (a terra colocada), de cor azul e magnitude 0,6. MUHLIFAIN (xuramento dun xuramento) de cor azul e magnitude 2,2. MENKENT (ombreiro do centauro) de cor vermello e magnitude 2,6. KE KWAN (o cabaleiro) de cor branco e magnitude 3,1.
Texto e debuxo: Paulino Gasa
Dende o 13 ata o 20 de maio de 2.009 a exposición de paneis de Astronomía no CEIP Fragas do Eume en Pontedeume (A Coruña) rematando cunha conferencia so unha viaxe espacial por Paulino Gasalla Aller
CHOIVA DE ESTRELAS ETA ACUARIDAS
Moitas noites despexadas observamos que de xeito repentino, como un punto brilante do ceo desprázase nuha rápida traxectoria que en poucos segundos desaparece da visión. Estos trazos son as chamadas estrelas fugaces ou meteoritos.
Trátase de partículas de po de moi pequeno tamaño, procedentes na súa maioría dos restos que os cometas deixan na traxectoria da orbita terrestre, e que ao penetrar na atmosfera terrestre, quéimanse rapidamente polo rozamento cos gases da mesma, a unha altura entre 60 e 120 km. Algúns meteoritos, son máis brillantes e chegan a describir longas traxectorias, podendo velos durante máis tempo. Nunha noite despexada e afastado da contaminación lumínica das cidades pódense observar unha media ducia por hora. Hai épocas do ano en que o ceo énchese de meteoritos formando verdadeiras choivas de estrelas, que adoitan durar unhas horas ou ben uns días.
As choivas de estrelas reciben o nome da constelación na que se atopa o punto do que parecen xurdir. Por exemplo, as Eta Acuaridas parece que saen dun punto próximo a estrélaa Eta de Acuario, a este punto coñecémolo co nome de Radiante.
As Eta Acuaridas están asociadas co Cometa Halley. Este cometa, sen dúbida o máis famoso de todos, observouse polo menos desde o 240 A.C. Pero non foi ata 1705 que Edmund Halley deuse conta de que a serie de brillantes cometas que aparecian cada 76 anos ao longo da historia eran en realidade un só cometa que regresaba periodicamente.
Este ano as ETA Acuaridas, comezarán o día 20 de abril, ata o 28 de maio, aínda que o período mais intenso será entre o 27 de abril e o 23 de maio, e prevese chegar a un máximo de ao redor de sesenta meteoros por hora a partir das 22 horas do luns 5 de maio e durante toda a noite do día 6. Trátase de meteoritos rápidos cunha velocidade de entrada na atmosfera de entre 60 e 70 quilómetros por segundo, de cor xeralmente amarela e algún deles especialmente brillantes. Desde o pasado ano observouse un aumento no número de meteorítos e no seu brillo, esperandose que continúe este aumento ata ao próximo ano.
Durante case toda a noite teremos dificultade para poder ver os meteorítos, xa que a Lúa Chea reduciranos moito a claridade do ceo, pero a partir das cinco da mañá, a Lúa estarase pondo, e Acuario aparece polo horizonte do leste, e aínda que a intensidade do brillo do planeta Xupiter pódenos prexudicar algo, non deixarán de ser un espectáculo. Tentade observalas, xa que é probable que non vos defrauden.
Texto: Paulino Gasalla
EFEMERIDES DE MAIO
AS CONSTELACIÓNS E AS ESTRELAS
Referíndonos ao día 15 de maio ás 24:00 horas e cara ao norte, a Osa Maior comeza a baixar, aínda que Alkaid na cola da osa, atópase na máxima altura, moi próxima ao zenit, baixando tamén Lince e Camelopardalis, no horizonte Casiopea, subindo Cefeo e Draco, no zenit Canes Venatici. Cara ao sur Virgo preside o ceo de maio, sobre ela Coma Berenices, case no horizonte Corvus e Crater, subindo Libra e asomando polo horizonte Escorpio, baixando Hydra e moi baixa Antlia. Cara ao leste e xa sobre o horizonte Ofiuco, Serpens Cauda e Serpens Caput, bastante alta Hercules, e moi altas a Coroa Boreal e Bootes. Cara ao oeste e baixando Leo, a media altura Cancer, moi baixas Xeminis e Canis Minor, no horizonte as últimas estrelas de Orión.
PLANETAS:
Venus en Piscis magnitude -5,4. Saturno en Leo magnitude 0,8. Xupiter en Capricornio magnitude -2,5. Marte en Piscis magnitude 0,8. Mercurio en Tauro 2,2. Saturno en Leo magnitude 0,8. Urano en Piscis magnitude 5,9.
CHOIVAS DE ESTRELAS
Continúan con nós as Eta Acuáridas ata o día 23 cun máximo de 60 por hora o día 7. Do 6 ao 14 as Eta Lyridas, cún máximo de 3 por hora o día 10.
A LÚA:
Cuarto Crecente o día 1 ás 20:44, Lúa Chea o día 9 ás 04:01, Cuarto Minguante o día 17 ás 07:26, Lúa Nova o día 24 ás 12:11, Cuarto Crecente o día 31 ás 03:22.
COMETAS:
Os cometas deste més teñen magnitudes que os fan dificilmente observables.
OUTRAS EFEMÉRIDES:
Día 1: Día do Espazo.
Día 11: En 1916 publícase a Teoría Xeral Da Relatividade de Albert Einstein.
Día 15: En 1618 o astrónomo Johannes Kepler formula a terceira e última Lei que leva o seu nome, referida ao movemento dos planetas.
Día 29: En 1919 durante unha eclipse total de Sol, Sir Arthur Eddington confirma a curvatura da luz prevista na Teoría Xeral da Relatividade.
NOTA: LIBRA (a balanza) é a septima das constelacións do Zodíaco. Atópase situada entre as de Escorpio ao leste e Virgo ao oeste. Debido ao seu escaso atractivo visual, é dificil situala, xa que non ten estrelas de primeira magnitude. Na mitoloxía romana os astrónomos consideraban as balanzas de Libra como as da Xustiza, suxeitas pola deusa Astrea. As súas estrelas máis importantes son: ZUBEN EL GENUBI (pinza sur) de cor azul e magnitude 2,8. ZUBEN ESCHAMALI (a pinza norte) de cor azul e magnitude 2,6. MULU-LIZI ou ZUBEN EL AKRIBI (home de lume) de cor azul e magnitude 4,4. ZUBENELAKRAB (pinzas do escorpión) de cor vermello e magnitude 3,9. BRACHIUM tamén chamada ZUBENHAKRABI, CORNU e BAYER (o brazo) de cor vermello e magnitude 3,2.
Texto e debuxo: Paulino Gasalla
PUNTEIROS CELESTES
O TRIANGULO DA PRIMAVERA
O Triángulo da Primavera, é un asterismo formado polas estrelas REGULUS na constelación de Leo, trátase da veintidos estrella máis brillante do ceo, en realidade é un sistema estelar cuadruple, atodas xuntas son 240 veces mais brillanque que o sol, a maior, Regulus A é de cor azul. ARTURUS na consteleción de Bootes, trátase da terceira estrella máis brillante do céo e salientará por un ton amarelo avermellado, é unhas 25 veces máis grande que o noso Sol, e 200 veces mais brilante. SPICA na constelación de Virgo, trátase da decimoquinta estrella máis brillante do ceo, en realidade é un sistema binario, ambas xuntas son 15000 veces mais brilantese que o sol, ambas son de cor azul.
No seu interior atópase outro asterismo triangular, substituíndo a estrela Regulus por DENEBOLA (Trátase da sesenta e unha estrella máis brillante do ceo, é 12 veces mais brillanque que o sol, é de cor branco), tamén na constelación de Leo forma outro triángulo mais pequeno.
Este conxunto, permítenos utilizalo como guía para atopar outras estrelas e constelacións. Así se unimos a prolongación do arco da cola da Osa Maior pasará por Arturus e Spica, e se o prolongamos chegará a Kraz in Becvar na constelación de Corvus. Á súa vez se unimos Alkaid, na punta da cola da Osa Maior, con Denebola, pasará pola estrela Cor Coroli na constelación de Canes Venatici. Se unimos Algieba no peito de Leo con Regulus, levaranos á estrela Alphard na constelación de Hydra.
Os punteiros celestes, permítennos viaxar a través da esfera celeste, atopando estrelas e constelacións, que de outra forma nos pasarían totalmente desapercibidas. Aínda que o ceo da primavera non sexa o máis espectacular, non cabe dúbida que se o ollamos cun pouco de detención atoparemos, como sempre que ollemos ao ceo, fenómenos e curiosidades que nunca nos deixarán de sorprender.
Texto: Paulino Gasalla
EFEMERIDES DE ABRIL
AS CONSTELACIONS E AS ESTRELAS
Refiriendonos ao día 15 de abril ás 24:00 horas, mirando ao norte: A Osa Maior na súa máxima altura, baixando Lince e Camelopardalis, no horizonte Casiopea e Cefeo, subindo Draco. Mirando ao sur: Leo preside o ceo de abril, á súa esquerda e un pouco máis baixa Virgo, que se dirixe a ocupar a súa posición preminente en maio, baixo elas, Cuervo, Sextante, Hydra, saíndo polo sueste Libra e xa no horizonte Escorpio, poniendose Pyxis e Antlia. Mirando ao leste: No horizonte Ofiuco, a media altura Hercules e a Coruna Boreal, xa moi alta Bootes. Morando ao oeste: comeza a baixar Cancer, xa bastante baixas Canis Minor e Xeminis, no horizonte Orión, que xa nos deixa ata o outono.
PLANETAS:
Marte en Piscis magnitude 0,9. Saturno en Leo magnitude 0,7. Xupiter en Capricornio magnitude –2,2. Venus en Piscis magnitude –5,1. Mercurio en Piscis, magnitude -2,4. Urano en Piscis magnitude 5,9.
CHOIVAS DE ESTRELAS:
O día 16 comenzan as Líridas cún máximo de 18 por hora o día 23, rematan o día 27. O día 15 comenzan as Pi Pupidas cún máximo variable 0 día 23, rematan o día 28. O día 27 comenzan as Eta Acuaridas.
A LÚA:
Cuarto crecente o día 2 as 14:34. Lúa chea o día 9 as 14:56. Cuarto Minguante o día 17 as 13:36. Lúa nova o día 25 as 03:22.
COMETAS:
Só o C/2007 N3 (Lulin) en Xeminis con magnitude 79, que xa nos deixa, ainda pode ser visible cún telescopio pequeno. Os demais teñen unhas magnitudes que os fan dificilmente observables
OUTRAS EFEMÉRIDES:
Día 12: En 1961 Yuri Gagarin convértese no primeiro home que sae ao Espazo.
Día 25: En 1990 fué lanzado ao espazo o telescopio espacial Hubble.
Día 26: Mercurio na súa máxima elongación oriental. Visible desde o inicio da noite cara ao solpor.
NOTA: A constelación de PYXIS (a Caixa Náutica ou a Brúxula) é unha pequena constelación que se atopa entre as constelacións de Antlia, Hydra, Pupis e Vea. Trátase dunha das constelacións creadas polo astrónomo Nicolas de Lacaille en 1752. Deulle este nome para testimoniar a agulla magnética usada polos navegantes. A súa posición próxima ás constelacións que forman a antígua Argo Navis, dando polo tanto énfase a ese nome. Está formada por estrelas de pouca magnitude, a máis importante é ALFA PYXIS, de cor azul e magnitude 3,7.
Texto: Paulino Gasalla
O día 20 de marzo de 2.009, o mirar o Sol con un teléscopio solar poidemos fotografiar esta protuberancia.
Quixéramos que a xente contribuise coa información de contaminación lumínica do seu contorno, pois estase a facer un mapa a nivel mundial. É mui sixelo contribuir só hai que recoñecer a constelación de Orión, saber a coordenadas do punto de observación e enviar o infome. Enlace de instruccións para a obervación (En castelán)
http://www.globe.gov/fsl/pdf/GaN/GaN2009ActivityPacket_Family_ES_web.pdf
PUNTEIROS CELESTES
HEXÁGONO E TRIÁNGULO DO INVERNO
Aínda que o inverno toca ao seu fin, talvez sexa nestes últimos días previos á primavera, o momento ideal, para, a primeiras horas da noite, contemplar un belo espectáculo que forman un grupo de 6 estrelas sen relación entre si, xa que non son unha constelación, en realidade son varias constelaciones, trátase dun asterismo que se coñece como o Hexágono do Inverno.
Estas estrelas son: SIRIUS, na constelación de Canis Maior, é a estrela máis brillante do ceo, tanto do hemisferio norte como do hemisferio sur. PROCYON en Canis Minor, a oitava estrela máis brillante. POLLUX en Xéminis, a décimo sétima máis brillante. CAPELLA en Auriga, a sexta estrela máis brillante. ALDEBARAN en Tauro, a decimocuarto estrela máis brillante. RIGEL en Orión, a sétima estrela máis brillante.
Dentro do hexágono, dous das súas estrelas, SIRIUS e PROCYON, xunto con BETELGUEUSE na constelación de Orión, forman outro asterismo que coñecemos como o Triángulo do Inverno.
É moi sinxelo atopar estes asterismos, para iso partimos da constelación de Orión, unha imaxe no ceo do inverno, fácil de distinguir dada a súa figura, catro estrelas principais que forman un rectángulo, dous destas estrelas son Rigel e Betelgeuse. No interior do rectángulo, tres estrelas azuis unha a continuación da outra que forman o cinto, que se unimos cunha liña imaxinaria, cara á dereita lévanos a Aldebarán, e cara á esquerda a Sirius. Se unimos Rigel con Betelgeuse lévanos a Pollux, e se unimos Sirius con Betelgeuse levaranos ata Capella.
O ceo do inverno é espectacular, e dentro destes asterismos atopamos algúns dos obxectos máis interese que o ceo ofrécenos na nosa propia galaxia. Podemos atopar nebulosas e cúmulos como: A Gran Nebulosa de Orión, Visible a primeira ollada; A Nebulosa do Cangrejo; A Nebulosa do Cono, tamén coñecida como Arbol de Nadal; A Nebulosa da Roseta; A Nebulosa da Cabeza de Cabalo: o Cúmulo das Híades e moi próximas o cúmulo das Pléyades, un gran espectáculo cuns simples prismáticos.
O ceo do inverno, cando as condicións atmosféricas permíteno, non nos deixará de sorprender co seu impresionante espectacularidad e beleza, a súa contemplación poida que sexa unha das mellores terapias para reducir as tensións do día a día.
Texto: Paulino Gasalla
EFEMERIDES DE MARZO 2009
AS CONSTELACIONS E AS ESTRELAS
Referíndonos ao día 15 de marzo ás 24:00 horas e cara ó norte, moi alta a osa Maior e Lince, baixando Camelopardalis, casino horizonte Casiopea e Cefeo, subindo Draco. Cara o sur Leo casi ocupando a súa posición preminente no comenzo da primavera, ao seu lado Cancer, baixo elas a Hidra e o Sextante, no horizonte Antlia e Pyxis, moi baixa Canis Maior, subindo o Corvo e Virgo. Cara ao leste asomando polo horizonte Serpens Cauda, Hercules e Libra, a media altura Bootes e xa alta a Cabeleira de Berenice. Cara ao oeste e comezando a baixar Xeminis, Auriga e Canis Minor, xa baixas Orión e Monoceros, e tocando o horizonte Tauro.
PLANETAS:
Marte en Acuario e magnitude 1,0. Saturno en Leo e magnitude 0,6. Xupiter en Capricornio e magnitude -2,0. Venus en Piscis e magnitude -4,5. Mercurio en Acuario e magnitude -1,6. Urano en Piscis e magnitude 5,9, imposible de ver xa que se atopa detrás do Sol.
CHOIVAS DE ESTRELAS:
Continúan connosco as Antihelion Source, as Delta Leónidas e as Gamma Normidas ata o día 22 cún máximo de 4 por hora o día 13.
A LÚA:
Cuarto Crecente o día 4 ás 07:46, Lúa Chea o día 11 ás 02:38. Cuarto Minguante o día 18 ás 17:47, Lúa Nova o día 26 ás 16:06,
COMETAS:
Só o C/2007 N3 (Lulin)con magnitude 5 continua a ser visible na constelación de Xéminis podendo ser observado con prismáticos ou cún telescopio pequeno. Os demais teñen magnitudes que os fan dificilmente observables.
OUTRAS EFEMÉRIDES:
Día 4: Aniversario do descubrimento do planeta Urano polo astrónomo inglés William Herschel (1781)..
Día 8: Saturno en oposición, bo momento para observalo.
Día 13: O astrónomo inglés William Herschel descobre no planeta Urano os seus satélites Titania e Oberón (1787).
Día 20: Ás 04:44 horas, a Terra no equinoccio: inicia a primavera no hemisferio norte e o outono no hemisferio sur.
Día 25: Christiaan Huygens descobre o primeiro satélite natural de Saturno: Titán (1655).
NOTA: A constelación de ANTLIA é un grupo de estrelas de escasa magnitude, situada entre as constelacións de Hydra, Centauro, Pyxis e Vela. O astrónomo frances Nicolas de Lacaille a propuxo (xunto a outras trece) no século XVIII dandole o nome do descubridor da bomba neumática Denis Papin. Ningunha das súas estrelas ten nome propio, as máis luminosas son ALFA ANTLIAE de cor vermello e magnitude 4,25. EPSILON ANTLIAE de cor amarelo e magnitude 4,51. IOTA ANTLIAE de cor vermello e magnitude 4,61.
Texto: Paulino Gasalla
Alumnos do CEIP Juan de Lángara de Ferrol, remataron a tempada do achegamento dos escolares de Ferrol a astronomía. Realizouse unha introducción con audivisuais sobre os ceos que se ian ver así como a interpretación do seu movemento. Venus amosou toda a súa luminosidade, a Lúa crecente amosouse escura pero perfilando toda a súa redondez e aínda permitía coa luz cincenta atisbar a orografía da parte ensombrecida. Orión maxestoso así como a súa nebulosa amosaron o mellor do ceo do inverno. Sirio , algún satélite artificial completaron a sesión, e como non podía faltar recoñecer a estrela Polar
Alumnos do IES de Canido (Ferrol), puideron coñecer os nosos ceos de inverno, diferenciando as constelacións, vendo un espléndido Venus, algún satélite artificial e a Nebulosa de Orión entre outros
O día 17 de febreiro de 2.009, alumnos do IES Sofía Casanova de Ferrol, iniciáronse no coñecemento da astronomía práctica, cunha introducción informática dos ceos para esta noite despois realizouse unha observación visual e outra a través de telescopio. Observouse dende constelación como a Osa Maior, Osa Menor, Orión e Tauro entre outras; recoñeceuse a Estrela Polar, o planeta Venus, as Pleíades e a Gran Nebulosa de Orión. Tamén puídose observar o paso dun satélite artificial e o destello dun Iridium.
O día 22 de febreiro, os alumnos de bacharelato de colexio Tirso (Ferrol), puederon ver a Venus en fase, así como a localización da Estrela Polar, recoñecendo as constelacións circumpolares visibles, non podía faltar detallar a constelación de Orión e ver polo telescopio a nebulosa de Orión e o trapecio
PUNTEIROS CELESTES
O Norte Celeste.
Comezamos este mes unha nova experiencia tendente a localizar estrelas, constelacións, puntos singulares, etc, xa que orientarse no ceo pode resultar para quen o faga por primeira vez bastante desalentador, dada a dificultade de poder recoñecer formas e figuras. Pero en realidade non é máis difícil que ler un mapa de estradas calquera. As estrelas durante calquera noite do ano, parecen que camiñan suavemente polo ceo, e ao día seguinte parecerá que se atopan practicamente no mesmo lugar.
Pero, como saber atopar o camiño adecuado a un punto dun ceo tan inmenso e abarrotado de estrelas? Moi sinxelo, trátase de usar como referencia unha delas ou un grupo de estrelas e de ahi pasar dunha a outra.
Hoxe comezaremos coa localización do Norte Celeste, e para iso intentaremos localizar a estrela Polar, que é a que se atopa máis próxima do punto cara ao que se dirixe o eixo da Terra. A estrela Polar non se atopa exactamente no Polo Norte celeste, senón a 1 grao del. A causa do movemento de Precesión do eixo de rotación da Terra, no 2012 a Polar atoparase á mínima distancia con respecto ao Polo Norte celeste (ao redor de medio grao) e despois afastarase de novo.
A localización da Polar no ceo non é difícil, só hai que localizae en primeiro lugar, a constelación denominada Osa Maior. Esta constelación é a mais coñecida do hemisferio norte, así que a súa localización será moi fácil., tan só temos que localizar un grupo de sete estrelas de magnitude semellante que simulann non unha osa, senon un cucharón, un cazo ou un carro, catro delas forman un cuadrilátero (a cunca) e tres delas unha cola (o mango). As duas estrelas do cuadrilátero, opostas á cola chamadas Dubhe e Merak, van ser o punteiro que nos vai a dirixir cara á estrela Polar. Trázase unha liña imaxinaria prolongación de ambas e multiplícase por cinco a distancia que as separa, e, nese lugar, está a Polar.
Outra forma de localizala é atopando primeiro á constelación de Casiopea, formada por cinco estrelas principais cunha figura que ten forma de W cando está baixa no horizonte e M cando está alta, . Se trazasemos as bisectrices dos ángulos formados pola M ou a W, as prolongacións das mesmas cortaríanse preto da estrela Polar
O feito de estar a Polar no norte xeográfico, significa que a altura da Estrela Polar sobre o horizonte non é máis que a Latitude, e, mantendo unha latitude navégase por un paralelo, este, era o segredo das grandes travesías realizadoas por Colón: A Polar observando e polo paralelo navegando.
Cando navegamos ou efectuamos actividades ao aire libre en lugares ás veces descoñecidos, a orientación é imprescindible. A definición de orientación sería recoñecer a situación do Norte e por conseguinte dos demais puntos cardinais, así como o rumbo que debemos de seguir. Se sempre estamos orientados, será dificil que nos podamos perder.
Texto: Paulino Gasalla
EFEMERIDES DE FEBREIRO 2009
AS CONSTELACIONS E AS ESTRELAS
Referíndonos á media noite do día 15 de febreiro e cara ao norte subindo Draco e xa bastante alta a Osa Maior, baixando Auriga Camelopardalis e Perseo, moi baixa Casiopea, no horizonte Cefeo, e no zenit o Lince. Cara ao sur Cancer preside o céo de febreiro, baixo dela o Can Menor e a cabeza da Hydra, baixando Xéminis e Orión, no horozonte o Can Maior a Bruxula e a Máquina Neumática.Cara o leste, Leo dirixíndose a ocupar a súa posición preminente na primavera, subindo Crater, Bootes e Coma Venenice, no horizonte Virgo e o Corvo. Cara ó oeste xa moi baixa Tauro e Aries, no horizonte Cetus e Piscis.
PLANETAS:
Saturno en Leo magnitude 0,6. Marte en Capricornio magnitude -1,1, Mercurio en Capricornio magnitude –1,6, Urano en Acuario magnitude 5,9, Venus en Piscis magnitude –5,5, Xupiter en Capricornioo magnitude –2,0.
CHOIVAS DE ESTRELAS:
Continuan connosco as Alfa Centauridas cun máximo de 5 por hora o día 7. A partir do 15 as Delta Leónidas, cun máximo de 2 por hora o día 25.
O día 25 comenzan as Gamma Normidas. Durante todo o més e hasta o mesde setembro estara activa a choiva de estrelas denominada Antihelion Source.A LÚA:Cuarto Crecente o día 2 ás 23:13. Lúa Chea o día 9 ás 14:49. Cuarto Minguante o día 16 ás 21:37 Lúa Nova o día 25 a 01:35(horas UTC).ECLIPSES:Eclipse penumbral de Lúa o día 9, visible desde Galicia.COMETAS:
O cometa C/2007 N3 (Lulin) con magnitude 4 e visible durante todo o més entre as constelacións de Libra e Virgo. Os demais teñen magnitudes moi grandes que os fan difícilmente observables.
OUTRAS EFEMÉRIDES:
Día 1 : Aniversario da traxedia do trasbordador espacial Columbia, falecendo os seus sete tripulantes (2003).
Día 9: Eclipse penumbral de Lúa. Visible en Galicia.
Día 23: Aniversario (1987) da aparición da Supernova 1987A en a Gran Nube de Magallanes.
NOTA: PUPPIS ( a popa), Trátase dunha constelación do sur, parte dela parcialmente visible sobre o horizonte, atópase ao sueste do Can Maior. En mitoloxía trátase da popa da nave dos Argonautas (Argo Navis). As súas estrelas máis importantes son: NAOS ou SHUHAIL HADAR (O barco) de cor azul e magnitude 2,25, AZMIDISKE ou ASMIDISKE de cor amarela e magnitude 3,3. TUREIS (O pequeno escudo) de cor amarela e magnitude 2,8. Ao RHILHA ou REHLA (A viaxe) de cor vermella e magnitude 2,9. HADIR de cor vermella e magnitude 3,3.
Texto: Paulino Gasalla
21 rapaces do Tirso de Ferrol, achegáronse a coñecer os ceos da noite, facendo unha viaxe polos diferentes compoñentes da mesma, por mor das condicións meteorolóxicas realizouse cunha presentación audivisual.
O día 22 de xaneiro de 2.009 os alumnos do Tirso (Ferrol) achégaronse a Reciclaterra para coñecer os nosos ceos.
ANO INTERNACIONAL DA ASTRONOMIA
O día 7 de xaneiro de 1610 Galileo Galilei enfocou o telescopio que construira para o Senado de Venecia e dirixiuno cara ao planeta Xupiter, descubrindo un sistema de satélites que viraban ao seu redor. Tratábanse de Io, Europa e Callisto. E uns días despois, o día 13, descubriu ao cuarto, Ganymedes. Este magno acontecemento deixou ao descuberto un Universo nunca imaxinado: Os cráteres da Lúa, as manchas solares, os aneis de Saturno, millóns de estrelas na Vía Láctea, etc. Ademais este mesmo ano, Johannes Kepler publicou o seu traballo Astronomia Nova onde se describen as leis fundamentais da mecánica celeste.
Para celebrar o cuarto centenario destes eventos, Italia como país natal de Galileo, presenta unha resolución ante a Asemblea Xeral da ONU, para declarar o ano 2009 como Ano Internacional da Astronomía.
O día 20 de decembro de 2007 a 62ª Asemblea Xeral das Nacións Unidas, proclamou a 2009 como o Ano Internacional da Astronomía. Nesta declaración dise: Que o Ano Imternacional da Astronomía 2009 (AIA-IYA2009) é unha colaboración global con propósitos de paz, a procura da nosa orixe cósmica, unha herdanza compartida por todos os cidadáns do planeta Terra. A ciencia da Astronomía representa milenios de colaboracións a través das fronteiras: xeográficas, de xénero, de idade, cultura e raza, provendo unha completa consistencia cos principais principios da Carta das Nacións Unidas.
Como mostra de apoio o pasado 16 de Decembro, no Congreso dos Deputados, todolos grupos políticos, sen excepción, votaron a favor da proposta non de lei, sobre o Ano Internacional da Astronomía 2009 en España (AIA-IYA2009).
A Sección de Astronomía e contaminación lumínica da SGHN non quixo deixar de participar nesta imiciativa, que consideramos como unha oportunidade para a toma de conciencia sobre o papel que xoga a astronomía ao enriquecemento de todas as culturas. Ademais de usala como unha plataforma para informar ao público acerca dos últimos descubrimentos astronómicos, ao mesmo tempo que se presenta o papel esencial da Astronomía na educación dos nosos fillos e de todos en xeral.
Inténtase transmitir a emoción do descubrimento persoal do descoñecido, o pracer de compartir coñecementos fundamentais do Espazo e do noso lugar nel, así como sobre o valor da tradición cultural astronómica, e para que así sexa creemos que é máis urxente que nunca loitar pola preservación e protección da herdanza natural e cultural que supón dispor dun ceo escuro non contaminado polas luces artificiais, que sementan de contaminación o ceo e que malgastan enerxía, en luz non aproveitada.
A SGHN a través da súa sección de Astronomía e Contaminación Luminica, únese a esta celebración global durante o ano 2009, intentando coordinar actividades nas que se poida apreciar o impacto desta ciencia na nosa vida diaria e entender como o coñecemento da Astrnomía pode contribuír a unha sociedade máis xusta e pacífica.
Por o iso durante o ano 2009, todalas actividades da Sección de Astronomía da SGHN, levarán o logo na nosa lingua do AIA-IYA2009, do que formamos parte desde o día 15 de decembro do 2008.
Texto: Paulino Gasalla
EFEMERIDES DE XANEIRO 2009
AS CONSTELACIONS E AS ESTRELAS
Referíndonos ao día 15 de xaneiro ás 24:00 horas e cara ó norte,subindo e casi a media altura a Osa Maior, casi na súa máxima altura o Lince, baixando Perseo e Camelopardalis, Casiopea a miytado do camiño, moi baixa Cefeo, no horizonte e xa comenzando a subir Draco, no zenit Auriga. Cara ao sur preside o céo do invernos as constelacións de Orión, Tauro, Xeminis, Canis Maior, Canis Minor e a Lebre, forman unha das mais belas imaxes que o céo de calquera época do ano nos pode ofrecer, baixando Eridano, e subindo a Hydra. Cara ao leste asomando polo horizonte Virgo e a Cabeleira de Verenice, a media altura Leo e xa alta Cáncer. Cara ao oeste baixando Aries, Andrómeda e Piscis que xa toca o horizonte xunto con Pegaso e Cetus.
PLANETAS:
Marte en Escorpio magnitude 1,2. Saturno en Virgo magnitude 0,7. Venus en Acuario magnitude -5,2. Xupiter en Capricornio manitude -1,9. Mercurio en Capricornio magnitude -1,0. Urano en Acuario magnitude 5,9.
CHOIVAS DE ESTRELAS:
Continuan con nos as Coma Berenícidas ata o día 23. Do 1 ó 5 as Cuadrántidas cún máximo de 60 por hora as 01:00 do día 4. O día 28 comenzan as Alfa Centauridas.
A LUA
Cuarto Crecente o día 4 ás 11:56. Lúa Chea o día 11 ás 03:27 Cuarto Minguante o día 18 ás 02:46. Lúa Nova o día 26 ás 07:55.ECLIPSES:O día 26 eclipse anular de Sol visible no hemisferio sur.
COMETAS:
O cometa C/2007 N3 (Lulin)na constelación de Libra con magnitude 5. O 85P/Boethin (2008)atopase percorrendo a constelación de Piscis, con magnitude 7. Os demais cometas neste més teñen magnitudes que os fán difícilmente observables.
OUTRAS EFEMÉRIDES:
Día 3: Máximo da choiva de meteoros Quadrántidas (Draco) cunha media de 60 meteoritos visibles por hora.
Día 7: Galileo Galilei descobre os satélites naturais de Júpiter Io, Europa e Callisto (1610).
Día 8: En 1642 morre arrestado no seu domicilio de Florencia, Galileo Galilei. Ata o 31 de outubro de 1992 a Santa Sé non recoñeceu o seu erro ao condenalo en 1633.
Día 13: En 1610 Galileo descubre o satélite de Xupiter Ganymedes.
Día 26: Eclipse anular de Sol. É visible unicamente desde sur de África, a Antártida e sureste de Asia e Australia. A anularidade é visible desde Indonesia.
Día 28: Aniversario (1986) do desastre ocurrido no trasbordador espacial Challenger onde morreron 7 astronautas.
NOTA: MONOCEROS, O Unicornio, é unha constelación moi ampla, pero de estrelsa moi débiles. Está situada entre Orión, Can Maior, Hydra e Xéminis.
A constelación aparece por primeira vez nas cartas estelares de Jakob Bartsch de 1624 como o Unicornio, xamais apareceu como tal no catálogo de Bayer e aínda que Bartsch mostrou interese por esta constelación, a verdade é que fai falta moita imaxinación para identificar a un "Unicornio" neste grupo de estrelas, o que se xustifica pola variedade de versións que existen na "posición" do animal no firmamento. As suas estrelsa mais importantes son: ALFA MONOCEROTIS, de cor amarelo e magnitude 3,93. BETA MONOCEROTIS, de cor azul e magnitude 3,76 tratase dun sistema triple.
Texto: Paulino Gasalla
14 xaneiro/06 outubro: A sonda MESSENGER sobrevoa ó planeta Mercurio.
22 febreiro: Detéctase que la Vía Láctea es más grosa. De 6.000 pasa a 12.000 anos-luz.
03 marzo: A sonda MRO (Mars Reconnaissance Orbiter) detecta avalanchas en Marte.
07 marzo: A sonda Cassini detecta aneis na la lúa Rea.
11 marzo: Primeira luz do Grande Telescopio Binocular (LBT). Arizona.
28 marzo: A sonda WMAP axuda a establecer que o Universo ten 13.730 millóns de anos (precisión 0,87%).
04 abril: A sonda Hinode y espectrógrafo RHESSI detectan nova clase de estalido solar.
17 abril: SOHO permite concluír que flares producen oscilacións globais no Sol.
18 abril: Ármase totalmente o telescopio Herschel.
06 maio: O telescopio XMM-Newton detecta pontes de gas entre galaxias Abell 222 e 223. ¿Pode que sexa a primeira detección de materia escura?
10 maio: O telescopio Hubble acha a terceira mancha vermella en Xúpiter.
15 maio: A Sonda Venus Express detecta hidróxilo na alta atmósfera de Venus.
25 maio: A sonda Fénix pousase en Marte.
03 xuño: O telescopio Spitzer axuda a concluír que a Vía Láctea ten dous brazos espirais.
11 xuño: A IAU adopta a denominación de “Plutoide” para obxectos máis alá de Neptuno.
11 xuño: Lanzase o GLAST, despois bautizado Observatorio Fermi de Raios Gamma.
26 xuño: Astrónomos afirman que Borealis Basin, en Marte, é o maior cráter do Sistema Solar (8.500 km de diámetro).
02 xullo: Activase o sistema de posicionamento europeo, Galileo.
14 xullo: A IAU bautiza ó obxecto 2005 FY9 como o planeta anano (136472) MakeMake.
17 xullo: Determínase que a galaxia Leo V é satélite da Vía Láctea.
31 xullo: A sonda Fénix acha auga en Marte.
31 xullo: A sonda Cassini confirma lagoas de etano en Titán.
30 agosto: A sonda robot Opportunity sae do cráter Victoria.
06 setembro: A sonda Rosetta sobrevoa o asteroide (2867) Steins.
10 setembro: O Grande Colisionador de Hadrones (LHC) ponse en marcha.
17 setembro: A IAU bautiza o obxecto 2003 EL61 como o planeta anano “Haumea”.
23 setembro: Detección da “fuga cósmica”, unha corrente de cúmulos galácticos que se desprazan na dirección das constelacións Centauro-Vela a unha velocidade de 3,22 millóns de Km/h.
28 setembro: Primeira camiñada espacial dun taikonauta chinés (Shenzhou VII).
07 outubro: P14 xaneiro – 06 outubro: A sonda MESSENGER sobrevoa o planeta Mercurio.
07 outubro: O asteroide 2008 TC3 impacta na Tierra no norte de Sudán (Africa).
22 octubre: India lanza su sonda lunar Chandrayaan-1.
14 novembro: Cós telescopios Keck e Gemini áchanse 3 exoplanetas de xeito directo en HR 8799 (constelación de Pegaso).
20 novembro: Confirmanse o descubrimento dos restos do astrónomo polaco Nicolás Copérnico.
21 novembro: Có VLT – ESO, astrónomos achan un exoplaneta de xeito directo en Beta Pictoris.
03 nadal: O observatorio SWIFT acha rayos X proveninte de cometas.
10 de nadal: Có telescopio Spitzer áchase dióxido de carbono nun exoplaneta.
10 nadal: 16 anos de traballo de astrónomos da ESO permiten confirmar a presenza dun burato negro supermasivo no centro da Vía Láctea
O día 11 de nadal de 2.008 alumnos e algúns pais de alumnos fixeron un pequeno percorrido polos ceos a tavés dunha charla apoiada con unha presentación informática, por mor de atoparse o ceo coberto e chovendo.
O Día 4 de nadal de 2.008 un segundo grupo do centro La Salle (Ferrol) puido observar con nós a contaminación lumínica dende as instalacións de Reciclaterra, como os ceos estaba cubertos polas nubes realizouse unha exposición con presentación de diapositivas comentadas para coñecer as estrelas e constelacións dos nosos ceos e en epecial situar a Estrela Polar
COÑECENDO O UNIVERSO
D
Sobre todo nas cidades e xa tamén nos suburbios e zonas rurais, onde están medrando xeracións completas de rapaces que rara vez, ou quizais nunca, viron o fascinante que é un ceo iluminado por miles de estrelas e atravesado pola Via Lactea. Xurdiu asi a idea de intentar transmitir a preocupación polo coñecemento do ceo e evitar no posible a aceptación da contaminación luminica como unha carga máis do progreso do home, aínda que o sacrificio sexa perder a observación do ceo nocturno.
Para iso puxose en marcha unha campaña de actuacións tendentes a intentar convencer da importancia de coñecer o noso ceo e por suposto coidalo e protexelo como un ben máis da Narureza.
A primeira actuación consistiu en colaboracións coa asociación de Veciños de Esmelle consistentes nunha serie de saídas nocturnas
pola Ruta dos Sentidos aprendendo a oir, ulir e ver a noite, para terminar nas proximidades da praia cunha observación astronómica. Esta experiencia permitiunos transmitila a practíca con dúas saídas co colexio Lestonac en setembro e outubro, con máis de 100 alumnos da ESO , cun resultado esperanzador, xa que os alumnos foron conscientes de que a noite ofrece unha serie de atractivos naturais que ata agora nunca habian sentido. Captaron os aromas que algunhas plantas só emanan pola noite, os sons da auga e dos animais nocturnos e viron a pureza dun ceo tapizado de estrelas e apreciaron as súas cores. Co obxectivo de continuar con esta idea, a Sección de Astronomía e Contaminación Lumínica da SGHN, asinou coa Concellería de Educación do Concello de Ferrol un convenio de colaboración titulado "Coñecendo o Universo" para que os alumnos dos colexios do municipio de Ferrol, poidan desde a Aula de Reciclaterra observar o noso ceo e aprender a coñecelo e coidalo. Xa fixeron a visita o Colexio Cruceiro de Canido, IES Ferrol Vello, Colexio Lasalle, que repitirá proximamente e esperamos o IES de Canido. Desde aqui queremos facer un chamamento
a toda a comunidade educativa para que participen con estas actividades que só perseguen
o coñecemento do universo e a súa preservación para as generacions futuras. Entre todos podemos conseguir que nosos rapaces poidan volver a falar de choivas de estrelas, As Sete Irmás, os carros, o Camiño de
NADAL
Constelacións e estrelas.
Referíndonos ao día 15 ás 24:00 horas. Cara ó norte, a Osa Maior xa comenza asubir, a media altura Linx, na súa máxima altura Camelopardalis, comeza a baixar Casiopea, a media altura Cefeo e Lacerta, no horizonte Draco. No cénit atopámonos a Auriga e Perseo. Cara ao sur preside o ceo do Nadal Tauro, baixo
ela parte de Eridano e Cetus, Orión xa moi alta diríxese a presidir o ceo de Xaneiro, baixo ela Lepus e Canis Maior. Cara ao este asomando polo horizonte Leo e a Hydra, a media altura Cancer e xa moi altas Xeminis, Monoceros e Canis Minor. Cara ao oeste xa baixando Aries, a media altura Piscis e Andromeda, xa moi baixa Pegaso.
PLANETAS:
Saturno en Léo con magnitude 0,8. Marte en Ofiuco e magnitude 1,3. Venus en Capricornio con magnitude
–4,8. Xupiter en Saxitario magnitude -2,0. Marcurio en Saxitario e magnitude -1,5. Urano en Acuario con
magnitude 5,8.
CHOIVAS DE ESTRELAS:
Continuan con nos as Monocerótidas ata o día 17, cun máximo de 2 por hora o día 8. Tamén ás Phoenicidas
de Nadal ata o día 9, cún máximo de variable o día 6. Comenzan o día 1 as Pupidas Velidas ata o día 15,
cún máximo de 10 por hora o día 6. O día 3 comenzan as Sigma Hydridas ata o día 15, cún máximo de 3 por
hora o día 11. O día 7 comenzan as Xeminidas ata o día 17, cún máximo de 120 por hora o día 13. O día 12 comenzan as Coma Berenicidas ata o mes de xaneiro, cún máximo de 5 por hora o día 20. O día 17 comenzan as Ursidas ata o día 26, cuún máximo de 10 por hora o día 22. O día 4 comenzan as Canis Minoris de Nadal cun máximo variable entre os días 10 e 11.
A LÚA:
Cuarto Crecente o día 5 ás 21:25. Lúa Chea o día 12 ás 16:37.
Cuarto Minguante o día 19 ás 10:29. Lúa Nova o día 27 ás 12:22.
COMETAS:
O 17P/Holmes será visible todo o més con magnitude 5 na constelación de Leo. O 85P/Boethin (2008) será visible todo o mes na constelación de Acuario con magnitude 6. C/2007 N3 ( Lulin ) en Libra con magnitude 6. Os demais teñen magnitudes que os fan dificilmente observables.
OUTRAS EFEMÉRIDES:
Día 01: Excelente conxunción da Lúa cos planetas Venus e Xúpiter.
Día 10: A Lua en conxunción co grupo das Pleiades
Día 13: Na noite do 13 ó 14 máximo da choiva de estrelas Xéminidas, pode ser un bo espectáculo xa que se espera unhas 120 por hora.
Día 17: A Lua e Saturno moi próximos.
Día 20: En 1996 morreu o gran astrofisico Carl Sagan.
Día 21: Comenza o inverno ás 05:04 TU.
Día 31: A Lua e Venus moi próximos.
NOTA: LACERTA(o lagarto) é unha constelación que atopase entre a Osa Maior e Cefeo. E unha das creadas polo astrónomo polaco Johannes Hevelius en 1687, tamén foi chamada Stellio, en lembranza do tritón mediterraneo do mismo nome, que parece ter unhas marcas que parecen estrelas no seu lombo.
As suas estrelas son de cuarta e quinta magnitude, polo que non é facilmente identificable. As mais brilantes son ALFHA LYNX de cor azul e magnitude 3,8. ALSCIAUKAT ou MABSUTHAT ( o alongado) de cor vermello e magnitude 4,2.
Textos e imaxes: Paulino Gasalla
O día 27 de novembro do 2.008 o IES de Canido de Ferrol estivo en Mouga para achegarse ao coñecimentos dos astros e constelacións dos nosos ceos por mor de atoparse os ceos cobertos de nubes, púidose obsevar a contaminación lumínica que producen as cidades de Ferrol e A Coruña, e mediante unha presentación informática amosouse o ceo nocturno e as súas marabillas.
O día 20 compartimos a sesión de astronomía cós rapaces de La Salle nesta ocasión vimos Xúpiter e os seus satélites galileanos, Venus atopábase moi baixo para velo polo telescopio, a ratos poidemos ver algunhas constelacións que as nubes non permitiron, pasou a estación espacial internacional que o día 21 fai 30 anos que pasea polos nosos ceos. Rematou cunha presentación ofimática das constelacións para esa noite
O IES de Ferrol Vello acompañounos na observación astronómica do día 13 novembro de 2.008. Tivemos unha Lúa chea explendida, viajando por ela cós prismáticos, a través do telescopio poidemos ver a Xúpiter coas súas franxas así como catro dos seus satélites, tamén vimos a estrela Albireo, e como sorpresa de remate vimos o destello dun satélite Iridium.
SGHN Astronomía
